Η Τουρκία επιχειρεί να αναβιώσει την «Οθωμανική Αυτοκρατορία» μέσω της «ήπιας ισχύος»

Προπαγάνδα χωρίς σύνορα

Οι φιλοδοξίες της Τουρκίας να αναδειχθεί σε μια περιφερειακή και διεθνή δύναμη προωθούνται και μέσω της στρατηγικής της «ήπιας ισχύος» (softpower) που αποβλέπει στην αναβίωση της «Οθωμανικής Αυτοκρατορίας» και βασίζεται στην ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά της. Το φαινόμενο της τουρκικής διείσδυσης μέσω της ιστορικής και πολιτιστικής διπλωματίας έχει υιοθετηθεί σε Θράκη, Κεντρική Ασία, Βαλκάνια, Μέση Ανατολή και Αφρική.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Αχμέτ Νταβούτογλου  επενδύει σε μια ενεργή και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, σύμφωνα με την οποία η κοινή ιστορία και πολιτισμός της Τουρκίας με τα πρώην οθωμανικά εδάφη αποτελούν στρατηγικό πλεονέκτημα  και  είναι το «δόρυ» για τη στρατηγική της «ήπιας ισχύος». Η  συγκεκριμένη στρατηγική παίρνει πιο μεγάλες διαστάσεις όταν αναφέρεται σε αυτή και ο  Χακάν Φιντάν, ο επικεφαλής της  Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (ΜΙΤ) σε μια περίοδο που σε διεθνές επίπεδο ο ρόλος της κατασκοπείας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην προάσπιση των εθνικών συμφερόντων των κρατών και που κάποιες Μη- Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ) χρησιμοποιούνται για το επηρεασμό της ξένης κοινής γνώμης και κυβερνήσεων  κρατών.

Το δόγμα του Νταβουτογλου ουσιαστικά επιδιώκει να αναμορφώσει τη διεθνή εικόνα της Τουρκίας προωθώντας την πολιτική της «ήπιας ισχύος» πουεντάσσεται μέσα στο πλαίσιο της Δημοσίας Διπλωματίας, τημορφή της σύγχρονης διεθνούς πολιτικής επικοινωνίας που προσπαθεί να επηρεάσει θετικά το ξένο ακροατήριο και να ενισχύσει το προφίλ της χώρας που την ασκεί. Ο αμερικάνος ακαδημαϊκός Joseph S. Nye ο οποίος επινόησε το συγκεκριμένο όρο αναφέρει ότι «ήπια ισχύς είναι η ικανότητα να επηρεάζεις τον  άλλο, για να μπορέσεις να έχεις την έκβαση των γεγονότων που επιδιώκεις μέσω έλξης και όχι μέσω καταναγκασμού ή δωροδοκίας». Ο πολιτισμός, οι πολιτικές αξίες, οι θεσμοί  καθώς και οι πολιτικές που έχουν νομιμότητα ή ηθική αρχή θεωρούνται τα άυλα «εργαλεία» μιας Δημόσιας Διπλωματίας  μέσω της οποίας  μπορείς να διαμορφώσεις τις προτιμήσεις της ξένης κοινής γνώμης προς όφελος σου. 

 Το μοντέλο της «πολιτιστικής» διείσδυσης στην Κεντρική Ασία

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα άσκησης της «ήπιας ισχύος» αποτελεί η Κεντρική Ασία εξαιτίας των τουρκικών πληθυσμών της. Η κυβέρνηση της Άγκυρας επιδιώκει  να επηρεάσει τους  τουρκικού πληθυσμούς και να κυριαρχήσει σε μια περιοχή που έχει σημαντική στρατηγική σημασία, είναι πλούσια σε ενεργειακά κοιτάσματα και διαθέτει οδούς μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η τουρκική περιφερειακή πολιτική προς την Κεντρική Ασία επισημαίνει ο Χακάν Φιντάν στο άρθρο του «TurkishforeignpolicytowardsCentralAsia» (JournalofBalkanandNearEastStudies, Volume 12, Number 1, March 2010)πρέπει να βασιστεί στην κοινή ιστορική κληρονομιά της Τουρκίας με τις χώρες της προαναφερθείσας περιοχής.

Η κοινή ιστορία, η γλώσσα η θρησκεία, η παράδοση και ο τρόπος ζωής έχουν διευκολύνει την ανάπτυξη διμερών και πολυμερών σχέσεων. Η Τουρκία οφείλει να προσεγγίσει την Κεντρική Ασία με μια σταθερή πολιτική μαθαίνοντας από τα λάθη του παρελθόντος και ανοίγοντας διαφορετικά κανάλια διαλόγου. Ο ακρογωνιαίος λίθος της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής προς τις «Τουρκικές Δημοκρατίες» ήταν οι ισχυρές γραμμές επικοινωνίας που διευκολύνθηκαν από τις γλωσσικές ομοιότητες που αποτέλεσαν ένα κεντρικό στοιχείο της πολιτιστικής συνεργασίας. Αναλύοντας τη σκέψη του Φιντάν διαπιστώνουμε ότι τάσσεται υπέρ της «ήπιος ισχύος» καθώς θεωρεί ότι τουρκικός πολιτισμός είναι το κλειδί για την προώθηση των εθνικών συμφερόντων της χώρας του προς Τατζικιστάν, Τουρκμενιστάν, Ουζμπεκιστάν, Καζακστάν και Κιργισία. 

Η δράση των τούρκων, π.χ  στο Ουζμπεκιστάν είχε ως αιχμή του δόρατος τις εκεί θρησκευτικές οργανώσεις του ισλαμιστή διανοούμενου Φετουλάχ Γκιουλέν και των Τούρκων επιχειρηματιών πάντα με την υποστήριξη της ΜΙΤ. Η Τουρκία επένδυσε πάνω από 1δις. δολάρια στο Ουζμπεκιστάν, όπου δραστηριοποιούνται περίπου 700 τουρκικές εταιρείες και ο όγκος του εμπορίου των δυο χωρών προσέγγισε το 2010 περίπου το 1 δις. δολάρια.

 Ο ρόλος της ΜΙΤ και των  ΜΚΟ

Οι  τουρκικές μυστικές υπηρεσίες εμφανίζονται να έχουν σημαντική δραστηριότητα με κάλυψη τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ). Το συντονισμό  της τουρκικής στρατηγικής της διείσδυσης τον έχει ο Τουρκικός Οργανισμός Συνεργασίας και Ανάπτυξης (TurkishInternationalCooperationAgencyTIKA) που η δράση του εκτείνεται σε Ευρώπη, Αφρική, Ασία και σε 37 συνολικά χώρες. Το γεγονός ότι ο αρχηγός της ΜΙΤ Χακάν Φιντάν   διατέλεσε πρόεδρος του ΤΙΚΑ κατά την περίοδο 2003- 2007 και ότι επιτυχημένη θητεία του αποτέλεσε την αφετηρία για να αναλάβει τη ΜΙΤ αποδεικνύει και τη σχέση των υπηρεσιών πληροφοριών με τις ΜΚΟ.

Άλλες τουρκικές «πολιτιστικές οργανώσεις»  που έχουν δράση είναι  η μορφωτική εταιρεία του Καυκάσου (CaucasusCulturalSociety), το Ίδρυμα Μελετών του Τουρκικού Κόσμου (FoundationofStudiesoftheTurkishWorld) γνωστό και ως Ίδρυμα Μελετών της Τουρκικής Γλώσσας (FoundationofTurkishLanguageStudies).(Βλέπε Μ. Ηλιάδης, Η Μυστική Δράση των Τούρκων στην Ελλάδα και η σύγχρονη ΜΙΤ, Τόμος Β’, Ιφογνώμων: 2011).

Η βαρύτητα που δίνει η κυβέρνηση της Άγκυρας στην «ήπια ισχύ» φαίνεται και από ανάλυση  του τουρκικού think – tank  Center for Strategic Research (SAM) που ανήκει στο υπουργείο Εξωτερικών. Η συγκεκριμένη ανάλυση αναφέρει ότιη «ήπια ισχύς» της Τουρκίας είναι διαφορετική από των άλλων χωρών στη μορφή και το περιεχόμενό της. Η δυναμική της τουρκικής «ήπιας ισχύος» εκτείνεται από τα Βαλκάνια και τη Μέση Ανατολή  στους τουρκικούς πληθυσμούς της Κεντρικής Ασίας και διαχέεται μέσα από την ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά που προέρχεται από την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Εξίσου προκλητικά και ανιστόρητα  οι Τούρκοι προπαγανδίζουν ότι «οι αξίες της Τουρκίας που αντιπροσωπεύουν… την ιστορία της και το  πολιτιστικό της βάθος έχουν διαμορφώσει τις περιφερειακές ισορροπίες και  έχουν προσφέρει ευκαιρίες για τη δημιουργία νέων σφαιρών επιρροής. Μέσα στην ευρώ-ασιατική ήπειρο, ο κοινός παρονομαστής για Τούρκους, Κούρδους, Βόσνιους Αλβανούς, Κιρκάσιους, Αμπχάζιους,  Άραβες, Αζέροι, Καζάκους,  Κιργίσιους, Ουζμπέκους, Τουρκμένους και άλλες εθνοτικές ομάδες, όπως Αρμένιοι, Έλληνες, Εβραίοι και Ασσύριοι κοινότητες, είναι η εμπειρία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που έχουν μοιραστεί και έχουν δημιουργήσει από κοινού. Είναι αυτή η Οθωμανική κληρονομιά που συγκεντρώνει αυτές τις διαφορετικές ομάδες και τους δίνει τη δυνατότητα να συνδέονται με μια κοινή εμπειρία σε χρόνο και τόπο. Η Τουρκία αποτελεί σήμερα το κεντρικό σημείο αυτής της κληρονομιάς και  δεν είναι μια νέα αυτοκρατορική περιπέτεια, που αποκαλείται από ορισμένους ως «Νέο -οθωμανισμός», αλλά  μια διαδικασία που επιτρέπει στους ανθρώπους της περιοχής να συμφιλιωθούν με την ιστορία τους και γεωγραφία».

 Εκτιμήσεις

Η Τουρκία έχει αντιληφθεί πλέον ότι εκτός από τη στρατηγική της «σκληρής ισχύος» απαιτείται και εκείνη της «ήπιας ισχύος» για να μπορέσει να εκπληρώσει τις επεκτατικές της βλέψεις. Η κυβέρνηση της Άγκυρας έχει υιοθετήσει μια στρατηγική που βασίζεται στο δόγμα Νταβούντουγλου και εφαρμόζεται με τη συνεργασία μυστικών υπηρεσιών, ΜΚΟ, και  το δικτύου του Φετουλάχ Γκιουλέν. Ο «Νέο-οθωμανισμός» εξελίσσεται σε  μια διεθνή απειλή και η παγκοσμιοποίηση που ουσιαστικά έχει καταργήσει τα εθνικά σύνορα εξυπηρετεί τα τουρκικά σχέδια.  Το μόνο που ενδεχομένως λειτουργήσει αποτρεπτικά για τις φιλοδοξίες της κυβέρνησης του πρωθυπουργού Ταγίπ Ερντογάν είναι η «ισλαμοποίηση» της εξωτερικής πολιτικής,  η εγκατάλειψη του δόγματος «των μηδενικών προβλημάτων» με τους γείτονες της (Συρία, Ιράκ, Ιράν) καθώς και το αγεφύρωτο χάσμα με το Ισραήλ.

 

Του Γιώργου Ξ. Πρωτόπαπα

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Επίκαιρα» στις 21/03-27/03/2013, Τεύχος 179

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s