Dr. Ζουχάλ Μερτ Ουζουνέρ: H ακτινογραφία της πολιτικής Ερντογάν και Νταβούτογλου

Dr. Ζουχάλ Μερτ Ουζουνέρ 

Συνέντευξη στον Γιώργο Ξ. Πρωτόπαπα

Τα προβλήματα των ελληνο-τουρκικών σχέσεων, τη σημασία του «στρατηγικού βάθους» του Αχμέτ Νταβούτογλου, τις ευαίσθητες σχέσεις Τουρκίας και Ισραήλ, τις παρενέργειες της κρίσης της Συρίας και τις σχέσεις ΗΠΑ και Ρωσίας με την  Τουρκία αναλύει  η Dr. Ζουχάλ Μερτ Ουζουνέρ,  καθηγήτρια στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών και Διεθνών Σχέσεων του πανεπιστήμιου Μαρμαρά της Τουρκίας. Το γεγονός ότι ειδικεύεται στις ελληνο-τουρκικές σχέσεις, ότι είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου της Νομικής Σχολής του  Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου της Θράκης και ότι γνωρίζει ελληνικά δίνει μια επιπλέον βαρύτητα στις απόψεις της.

Πως περιγράφεται τις ελληνο-τουρκικές σχέσεις, στο πλαίσιο της αντιπαλότητας για  κήρυξη  ΑΟΖ και Κυπριακό ;

Η ΑΟΖ θα μπορούσε να είναι μια ευκαιρία για να παρακινήσει τις δυο πλευρές να βρουν μια λύση. Μέχρι τώρα είναι προφανές ότι δεν υφίσταται κίνητρο για να επιλυθούν τα προβλήματα. Η προοπτική  να αποκτήσουν οι δυο πλευρές στο μέλλον περισσότερα οφέλη ( η μια έναντι της άλλης) τις έχει  κάνει να «παγώσουν» τις εξελίξεις. Η οικονομική ευημερία ίσως να μην αποτελεί ένα ισχυρό κίνητρο όταν το πρόβλημα σχετίζεται με κάποια θέματα που αφορούν της επιβίωση των δυο χωρών. Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο, διότι υπάρχουν πολλές δυσκολίες που άπτονται  στρατηγικών και ιστορικών λόγων. Το πιο σημαντικό εμπόδιο είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης και δεν είναι εύκολο να ξεπεραστεί. Επιπλέον το πρόβλημα της Κύπρου έχει γίνει ιδιαίτερα πολύπλοκο. Η ιδιότητα του κράτους – μέλους της νήσου στην Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρείται ένα αποτρεπτικό κίνητρο για διαπραγματεύσεις. Γιατί θα πρέπει οι Ελληνο- Κύπριοι να διαπραγματευτούν; Δεν υπάρχει ανάγκη για βιασύνη. Ένα άλλο θέμα είναι ότι η νέα γενιά δεν γνωρίζει τις είδος άνθρωποι ζούνε μαζί, δηλαδή ποιοι συνυπάρχουν. Οι δυο  πολιτικές κοινότητες δείχνουν κάθε μέρα όλο και περισσότερο το χάσμα που τις χωρίζει . Για τους Τούρκο- Κύπριους το διεθνές εμπάργκο και η διεθνή απομόνωση αποτελούν προβλήματα. Συνεπώς οι Τούρκο-Κύπριοι είναι εκείνοι οι οποίοι ενδιαφέρονται πιο πολύ για τις διαπραγματεύσεις. Τώρα με τα αποθέματα πετρελαίου γύρω από το νησί υπάρχει ένα θέμα συζήτησης. Αριστεροί κύκλοι μέσα στη Βόρεια πλευρά ελπίζουν ότι τα κοινά οφέλη ίσως να βοηθήσουν στην  προώθηση των διαπραγματεύσεων  μεταξύ των  δυο κοινοτήτων. Ωστόσο είναι πραγματικά δύσκολο να ξεπεραστούν η έλλειψη εμπιστοσύνης και προβλήματα που οφείλονται σε μια καταπιεσμένη κουλτούρα  που επηρεάζει τις αντιδράσεις σε Ελλάδα και Τουρκία. 

Ποια η σημασία του «στρατηγικού βάθους» του Αχμέτ Νταβούτογλου για την άσκηση της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής ;

Το «στρατηγικό βάθος» αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές αναλύσεις για εξωτερική πολιτική.  Πρώτα από όλα εξετάζει την τουρκική εξωτερική πολιτική από τη θεωρητική προσέγγιση των διεθνών σχέσεων, που θεωρείται μη – χρήσιμη από πολλούς αρθρογράφους και επικρίνεται και ως αφελής. Εν τούτοις στην ιστορία κάποιων κρατών ίσως εμείς να βλέπουμε σημαντικές επιδράσεις τέτοιων θεωρητικών προσεγγίσεων, όπως για παράδειγμα στη Γερμανία. Δεύτερον, είναι προφανές ότι αναγνωρίζει τα κοινωνικά γεγονότα ως μια σημαντική παράμετρο της παγκόσμιας πολιτικής. Ο Νταβούτογλου παρά το ότι αναφέρεται σε γεωπολιτικές προσεγγίσεις υπογραμμίζει και τον ιδεολογικό παράγοντα εκτιμώντας παίζει ρόλο πάνω στη διαμόρφωση της  παγκόσμιας πολιτικής. Τρίτον, προσφέρει ένα διαφορετικό ρόλο για την Τουρκία που θα μπορούσε να θεωρηθεί σημαντικός από την παραδοσιακή Ρεπουμπλικανική ελίτ. Ο Νταβούτογλου μελετάει νέες προοπτικές για μια πιο περισσότερο ισχυρή Τουρκία με αποτέλεσμα να αλλάζει το πώς αυτή έχει αυτοπροσδιορίσει το προφίλ της. Υποστηρίζει την ανάγκη για αλλαγή ώστε να πετύχει την προσαρμογή της χώρας στις απαιτήσεις των νέων παγκόσμιων κανόνων. Ο Νταβούτογλου από τη μια πλευρά υπογραμμίζει στον ορισμό του, το οθωμανικό παρελθόν και την κληρονομιά του για το νέο ρόλο της Τουρκίας και από την άλλη αναφέρει αναδυόμενες αξίες για τις νέες παγκόσμιες πολιτικές. Δεν επιδιώκει να αναβιώσει την Οθωμανική Αυτοκρατορία αλλά αναφέρεται στην αυτοκρατορία μόνο για να εξηγήσει τις κοινωνικές και ιδεολογικές ανάγκες της κοινωνίας εκτιμώντας ότι διαδραματίζουν ένα μεγαλύτερο ρόλο στις παγκόσμιες πολιτικές.  

Ποιες είναι οι επιπτώσεις της κρίσης της Συρίας για την τουρκική εξωτερική πολιτική και το Κουρδικό;

Η Συριακή κρίση αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά παραδείγματα για το πως τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής συνδέονται με την εσωτερική πολιτική. Για την τουρκική εξωτερική πολιτική το συριακό πρόβλημα δεν αποτελεί ένα «εξωτερικό» θέμα διότι ακόμα και σε επίσημες ομιλίες εμείς ενδεχομένως να παρατηρήσουμε αναφορές στη συγγένεια του τουρκικού λαού με το συριακό λαό. Σε αυτό το σημείο το θέμα συνδέεται με την εσωτερική πολιτική για δυο λόγους: Πρώτα από όλα υπάρχει μια πραγματικό συγγένεια μεταξύ Τούρκων και Σύριων πολιτών που ζουν στην τούρκο-συριακή μεθόριο. Οι άνθρωποι αυτοί είναι κυρίως Άραβες και Κούρδοι. Δεύτερος σημαντικός παράγοντας  αποτελεί το ότι συνδέεται με την κουρδική εθνότητα και την τουρκική ταυτότητα. Όταν οι Τούρκοι αξιωματούχοι αναφέρονται στη συγγένεια του τουρκικού λαού αναφέρονται σε όλους τους Τούρκους πολίτες από όλες τις διαφορετικές εθνότητες. Ο όρος τουρκικός λαός δεν συμπεριλαμβάνει μόνο όσους έχουν τουρκική καταγωγή καθώς παραπέμπει σε  μια πολιτική εθνική ταυτότητα. Παράλληλα το Κουρδικό πρόβλημα αποτελεί ένα διασυνοριακό ζήτημα ανάμεσα σε Ιράν, Τουρκία, Συρία, Ιράκ. Επομένως το όποιο γεγονός λαμβάνει χώρα μέσα στην περιοχή που υφίστανται αιτήματα για την αναγνώριση κουρδικών δικαιωμάτων και για μια κουρδική ενοποίησης,  δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο ως θέμα εξωτερικής πολιτικής.      

Τι κρύβει η επαναπροσέγγιση των σχέσεων Τουρκίας και Ισραήλ;

Η επαναπροσέγγιση  με βάση την τουρκική θέση σχετίζεται με την ανάγκη για περιφερειακή σταθερότητα. Στην πραγματικότητα η συνεργασία με το Ισραήλ παραπέμπει στο ότι και δυο χώρες αναζητούν τρόπους να επιβιώσουν (προφανώς εννοεί  από τις επιπτώσεις της συριακής κρίσης). Ισραήλ και Τουρκία ήταν δυο σημαντικοί συνεργάτες μέσα στη Μέση Ανατολή εξαιτίας των αναγκαιοτητών που δημιουργούσε η συγκεκριμένη περιοχή. Η τωρινή κατάσταση δεν φαίνεται να είναι και τόσο διαφορετική από τότε. Κάποιες φορές ένας ηγέτης μπορεί να διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο στη διαμόρφωση του πεπρωμένου μιας χώρας καθώς ενδέχεται να ασκεί πολύ μεγάλη επιρροή. Κατά τη γνώμη μου ο συγκεκριμένος παράγοντας έπαιξε σημαντικό ρόλο πάνω στις ισραηλινό-τουρκικές σχέσεις και στο να επικρίνει ο πρωθυπουργός Ερντογάν το Ισραήλ στο Νταβός. Η ισραηλινή κυβέρνηση δεν ενδιαφέρθηκε για τον ανθρώπινο πόνο στη Γάζα και χειρίστηκε την υπόθεση μόνο από την πλευρά  της ασφάλειας.  Η επιλογή της ισραηλινής κυβέρνησης υποδηλώνει μια στενόμυαλη αντίληψη της ασφάλειας και μια ακραία δεξιά πολιτική θεώρηση για τον κόσμο. Η στάση αυτή είχε πρόβλημα καθώς ήταν αντίθετη με τη  συμπεριφορά που συνηθίζεται να υιοθετείται στην παγκόσμια πολιτική σκηνή. Όχι μόνο η Τουρκία, αλλά και η διεθνή κοινότητα επέκρινε την ισραηλινή κυβέρνηση.

 Πως εξελίσσονται οι σχέσεις ΗΠΑ και Τουρκίας;

 Υπάρχουν κοινά γεωπολιτικά ζητήματα στη διμερή συνεργασία τους. Η Τουρκία βρίσκεται σε  συνεργασία με τις ΗΠΑ για τη δημιουργία μιας Νέας Παγκόσμιας Τάξης. Η Τουρκία αυτοχαρακτηρίζονταν από την περίοδο του Οζάλ ως ένας περιφερειακός παράγοντας και ήθελε να ασκήσει επιρροή στις περιοχές που βρίσκονται κοντά στην επικράτειά της. Εντός του  πλαισίου του ΟΗΕ –  που θεωρείται πρότυπο για την παγκόσμια διακυβέρνηση-   η Τουρκία αναφέρεται  στη σημασία των κανονιστικών θεωρείων  για την επίτευξη της ειρήνης, της τάξης και της δικαιοσύνης. Μέσα σε αυτή τη διαδικασία, οι παγκόσμιες νέο-φιλελεύθερες αξίες της διεθνούς κοινότητας επισημαίνονται τόσο  από την τουρκική όσο και από την αμερικάνικη κυβέρνηση. Η Τουρκία θέλει σήμερα, να διαδραματίσει, εντός των ορίων αυτών,  ένα  περισσότερο αποφασιστικό ρόλο στην παγκόσμια τάξη.  Η κατάσταση στο εσωτερικό της Τουρκίας, δηλαδή  η αύξηση των οικονομικών της επιδόσεων και η ισχυρή πολιτική εξουσία  υποστηρίζουν αυτό το όραμα της εξωτερικής πολιτικής της.

Χαρακτηρίζονται από ανταγωνισμό οι σχέσεις Ρωσίας και Τουρκίας ;

Ο συναγωνισμός  είναι η  σωστή συμπεριφορά ενώ ο ανταγωνισμός είναι μια παρενέργεια που προέρχεται από  μια μεγάλη  περίοδο ανταγωνισμού. Η Τουρκία και η Ρωσία είναι από ιστορική άποψη δύο χώρες με πεδίο αντιπαλότητας τις κοντινές περιοχές  της Τουρκίας. Η επέκταση της Ρωσίας προς τις νότιες περιοχές προκάλεσε τη  σύγκρουση με τους Οθωμανούς και στη συνέχεια με την Τουρκία. Η πολύ γνωστή ρωσική  πολιτική «του κινούμαστε κάτω προς τα θερμά νερά», δηλαδή τη Μεσόγειο, είναι μια συγκρουσιακή πολιτική, διότι οι περιοχές που ήθελε να ελέγξει αποτελούν  τουρκικά εδάφη. Αυτές οι φιλοδοξίες της Ρωσίας είναι ευρέως γνωστές στους πολίτες και αποτελούν θέμα ύλης ακόμη και μέσα σε τουρκικά σχολικά βιβλία. Ναι, υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ  Ρωσίας και Τουρκίας για ορισμένες γεωγραφικές περιοχές, αλλά  δεν αποτελεί μια μοναδική κατάσταση μόνο για την Τουρκία και τη Ρωσία. Συνεπώς  ο ανταγωνισμός δεν μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο μπροστά στη συνεργασία.

 

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Άμυνα&Διπλωματία, Τεύχος 268, Ιανουάριος 2014

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s