Οι Σαλαφιστές αλλάζουν την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή

Οι υπερσυντηρητικοί σουνίτες, οι αποκαλούμενοι Σαλαφιστές οι οποίοι αναδείχθηκαν από την «Αραβική Άνοιξη» που οδήγησε σε πτώση καθεστώτων σε Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική δημιουργούν το δικό τους «τόξο» που βασίζεται στην επιβολή των  πρωταρχικών  θρησκευτικών κηρυγμάτων του Ισλάμ όπως είχαν διαμορφωθεί τον 7ο αιώνα.

Οι Σαλαφιστές επιδιώκουν να κυριαρχήσουν στις μάζες των σουνιτών και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην πόλωση της ισλαμικής κοινότητας μεταξύ σουνιτών και σιϊτών για τον έλεγχο της Μέσης Ανατολής.

Η ενδο-μουσουλμανική αντιπαλότητα μεταξύ των δυο προναφερθέντων εθνοτικών ομάδων, σύμφωνα με τον μελετητή του Ισλάμ  Olivier Roy, έχει πλέον καταστεί ακόμη πιο σημαντική από την υποτιθέμενη αντιπαράθεση ανάμεσα σε Ισλάμ και τη Δύση. Το γεγονός ότι πολλοί Σαλαφιστές σε διάφορα μέρη του κόσμου λαμβάνουν χρηματοδότησή του από παρόμοια συντηρητικά στοιχεία της Σαουδικής Αραβίας δεν βοηθά. Η  ιρανική προπαγάνδα από την πλευρά  της,  εκμεταλλεύεται την κατάσταση  και προσπαθεί να εμφανίζει τη Δύση ως υποστηρικτή των εξτρεμιστών Σαλαφιστών οι οποίοι έχουν στόχο να αποσταθεροποιήσουν την Τεχεράνη και τους συμμάχους της.

Αν και οι Σαλαφιστές δεν αποτελούν μια μεγάλη πλειοψηφία έχουν αποδείξει σύμφωνα με ανάλυση του Foreign Affairs ότι έχουν τη δυνατότητα να επιβάλουν μια πολιτική ατζέντα. Επιδιώκουν να χρησιμοποιήσουν τη λαϊκή οργή για να προωθήσουν τα πιστεύω τους και να βρεθούν στην εξουσία. Υποστηρίζονται οικονομικά από τις πλούσιες μοναρχίες του Κόλπου, όπως Κουβέιτ, Κατάρ και Σαουδική Αραβία, που προσφέρουν χρηματικά ποσά μέσω φιλανθρωπικών ιδρυμάτων.

Η απειλή του Σαλαφιστικού τόξου

Το Σαλαφιστικό Τόξο που εκτείνεται από τη Σαουδική Αραβία ως τον Περσικό Κόλπο και την Βόρεια Αφρική, σύμφωνα με άρθρο των The New York Times, είναι το πιο υποτιμημένο και ανησυχητικό υποπροϊόν των αραβικών εξεγέρσεων.  Οι Σαλαφιστές έχουν κάνει αισθητή την παρουσία τους μέσα στις χώρες της «Αραβικής Άνοιξης» και επιδιώκουν, σύμφωνα με το περιοδικό Foreign Policy, να βρεθούν στο προσκήνιο των πολιτικών εξελίξεων.

Στη Λιβύη έχουν σύμφωνα με ανάλυση του ινστιτούτου Carnegie επεκταθεί και πέρα από την παραδοσιακή σφαίρα επιρροής τους, δηλαδή τα κοινωνικά θέματα  και ασχολούνται και με διεθνή  ζητήματα εκτιμώντας ότι θα διεγείρουν τα συναισθήματα των Λίβυων πολιτών. Η ισραηλινό-παλαιστινιακή διένεξη έχει μια  περίοπτη θέση στην ατζέντα τους και εκτιμάται ότι Λίβυοι Σαλαφιστές διακινούν όπλα στη Λωρίδα της Γάζας μέσω της χερσόνησος του Σινά.

Στην Αίγυπτο το κόμμα των Σαλαφιστών που ιδρύθηκε το Μάιο του 2011 κατάφερε στις πρώτες ελεύθερες εκλογές μετά την πτώση του Μπουμπάρακ να αποσπάσει το 20% των εδρών του νέου κοινοβουλίου. Οι υπερσυντηρητικοί σουνίτες πρωτοστάτησαν στις διαμαρτυρίες για το αμερικάνικο φιλμ που κατά τη γνώμη των ισλαμιστών φέρεται να πρόσβαλε τον προφήτη Μωάμεθ και  εισέβαλαν στο χώρο της αμερικάνικης πρεσβείας του Καΐρου, κατεβάζοντας την αμερικανική σημαία και αντικαθιστώντας την με πανό θρησκευτικού χαρακτήρα. Οι Σαλαφιστές αναγνωρίζουν σύμφωνα με ανάλυση του Al Arabiya News ότι ο κύριος του αντίπαλος η Μουσουλμανική Αδελφότητα αποτελεί ένα συμπαγής πολιτικό κίνημα που είναι συνεπής στις αποφάσεις που λαμβάνει και που διοργανώνει μαζικές κινητοποιήσεις. Οι Σαλαφιστές από την πλευρά τους παρά την ραγδαία εξάπλωση της ιδεολογία τους και της αποδοχής του από την κοινωνία θεωρούνται ακόμη μια αδύναμη οντότητα καθώς αποτελούνται από φατρίες που έχουν σε ένα μεγάλο βαθμό μια μεταξύ τους αλληλεξάρτηση.  Το κίνημα των Σαλαφιστών σύμφωνα με αναλυτές εμφανίζεται στο να επιδιώκει μέχρι στιγμής τη συνύπαρξη με την πανίσχυρη Μουσουλμανική Αδελφότητα και όχι μια κατά μέτωπο αντιπαράθεση.

Στη Συρία οι Σαλαφιστές έχουν διεισδύσει στις τάξεις των ανταρτών που μάχονται το καθεστώς της Δαμασκού και σύμφωνα με το διεθνή Τύπο  βοηθούνται  από τις  πλούσιες μοναρχίες του Περσικού Κόλπου, όπως Σαουδική Αραβία και Κατάρ που τους παρέχουν οικονομική χρηματοδότηση και εξοπλισμό για να αντιμετωπίσουν τις κυβερνητικές δυνάμεις.

Στην Τυνησία  το κίνημα  των Σαλαφιστών αναπτύχθηκε  κατά την περίοδο  του Μπεν Αλί, ο οποίος κατέστειλε τη δράση των μετριοπαθών ισλαμιστών, με αποτέλεσμα μετά την επανάσταση οι Σαλαφιστές να αριθμούνται σε δεκάδες χιλιάδες.  Το μετριοπαθές ισλαμικό κίνημα Εναχντά  που σχημάτισε κυβέρνηση συνασπισμού με δύο μη θρησκευτικά κόμματα, έχει υποσχεθεί να μην προχωρήσει στην εφαρμογή του σκληρού ισλαμικού νόμου Σαρία και αντιμετωπίζει τις έντονες αντιδράσεις των Σαλαφιστών.

Νέες γεωπολιτικές ισορροπίες

H εμφάνιση του φονταμενταλιστικού Ισλάμ προέκυψε από το τέλος του διπολικού παγκόσμιου συστήματος ασφαλείας με την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης που υποστήριζε και αυτή τα αραβικά δικτατορικά καθεστώτα. Οι ΗΠΑ αν και αναδείχθηκαν στη μόνη υπερδύναμη έχουν απωλεσει σημαντικό μέρος της επιρροής τους μέσα στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Ο πόλεμος εναντίον της διεθνούς ισλαμικής τρομοκρατίας που εξαπέλυσε  η ρεπουμπλικανή κυβέρνηση του Τζορτζ Μπους μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, η εισβολή στο Αφγανιστάν και μετέπειτα στο Ιράκ δημιούργησαν τις κατάλληλες προϋποθέσεις για την ενδυνάμωση  των Σαλαφιστών καθώς  και για  τη  στρατολόγηση μαχητών από τις μουσουλμανικές μάζες οι οποίοι ασπάστηκαν την εξτρεμιστική ερμηνεία του Ισλάμ.

Το status quo της Μέσης Ανατολής μπορεί να αλλάξει για ακόμα μια φορά αν οι Σαλαφιστές καταφέρουν να επηρεάσουν τις πολιτικές και γεωπολιτικές εξελίξεις. Η «Αραβική Άνοιξη» απελευθέρωσε τις υπερσυντηρητικές σουνίτικες δυνάμεις που με την κατάλληλη καθοδήγηση και χρηματική βοήθεια θα έχουν τη δυνατότητα να ανταγωνιστούν το ισλαμικό μετριοπαθές μοντέλο. Η Σαουδική Αραβία που εξάγει τον Ουαχαμπισμό,  μια συντηρητική ερμηνεία του Ισλάμ, που αποδέχονται οι υποστηριχτές της Τζιχάντ (Ιερού Πολέμου)  θα ευνοούσε την ενδυνάμωση των Σαλαφιστών με στόχο να αποκτήσει ερείσματα σε χώρες όπως η Τυνησία, η Συρία, η Αίγυπτος, η Λιβύη. Το φονταμενταλιστικο Ισλάμ είτε εκφράζεται με τους εξτρεμιστές ισλαμιστές μαχητές είτε με τους Σαλαφιστές αποτελεί πάντα μια απειλή με αποσταθεροποιητικές επιπτώσεις για την ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής αλλά και της Βόρειας Αφρικής. Οι Σαλαφιστές και οι εξτρεμιστές ισλαμιστές μαχητές επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν τα κενά εξουσίας της Αραβικής Άνοιξης, να προκαλέσουν χάος για να προωθήσουν τους στόχους τους που θα εκπληρωθούν με τη δημιουργία ενός «Σαλαφιστικού Τόξου».

Γιώργος Ξ. Πρωτόπαπας

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Άμυνα & Διπλωματία, Τεύχος 257,  Ιανουάριος 201

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s