Ο Λευκός Οίκος ξαναφέρνει κοντά Τελ Αβίβ και Άγκυρα

Σε αναμόρφωση των γεωπολιτικών ισορροπιών στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και της ανατολικής Μεσογείου, οδηγεί η επαναπροσέγγιση Ισραήλ και Τουρκίας δημιουργώντας νέα δεδομένα στην άσκηση της εξωτερικής πολιτική τους που σχετίζονται με τη διαχείριση της κρίσης της Συρίας και τις ανησυχίες για ένα πυρηνικό Ιράν.

Οι ΗΠΑ επενδύουν σε μια συμμαχία Ισραήλ και Τουρκίας για τη σταθεροποίηση της Μέσης Ανατολής -όπως αυτή διαμορφώθηκε από την Αραβική Άνοιξη- στην προσπάθεια τους να μοιραστούν το βάρος στη λήψη αποφάσεων και να επικεντρωθούν στην περιοχή Ασίας και Ειρηνικού. Η Ουάσινγκτον χρειάζεται τη συνεργασία Τελ- Αβίβ και Άγκυρας για να διαχειριστεί τις αποσταθεροποιητικές επιπτώσεις της Συρίας και να πιέσει τον Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό του πρόγραμμα.

«Κοινός εχθρός»

Η απειλή ενός πυρηνικού Ιράν θεωρείται και η κύρια αιτία που έκανε τον ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου να ζητήσει συγνώμη από τον τούρκο ομόλογό του Ταγίπ Ερντογάν για την αιματηρή επιδρομή του 2010 στο στολίσκο του Mavi Marmara έξω από τη Λωρίδα της Γάζας. Η Τουρκία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σύμφωνα με τους Τhe Times of Israel, στην ισραηλινή αεράμυνα σε περίπτωση επίθεσης από το Ιράν. Μια βάση ραντάρ του ΝΑΤΟ στην ανατολική Τουρκία – δημιουργήθηκε το 2011 και οι χειριστές της είναι αμερικανοί στρατιώτες – μπορεί να δώσει σημαντικότατες πληροφορίες στο Τελ-Αβιβ για το Ιράν. Η Τουρκία έχει ισχυριστεί ότι το Ισραήλ δεν έχει δικαίωμα πρόσβασης αλλά το ισραηλινό αμυντικό σύστημα Arrow εξαρτάται από το Νατοϊκό ραντάρ για την αναχαίτιση των ιρανικών πυραύλων Shahab 3.

Η Τουρκία δεν επιθυμεί όπως και το Ισραήλ ένα πυρηνικό Ιράν, διότι θα εξελιχθεί σε μια μεγάλη περιφερειακή δύναμη που θα υπονομεύσει τα σχέδιά της για κυριαρχία στη Μέση Ανατολή. Το Ισραήλ από την πλευρά του μπορεί να χρησιμοποιήσει το εναέριο χώρο της Τουρκίας για να εκδηλώσει μια αεροπορική επίθεση εναντίον πυρηνικών εγκαταστάσεων της Τεχεράνης. Τα νέα δεδομένα στις σχέσεις Ισραήλ και Τουρκίας επηρεάζουν και το Παλαιστινιακό καθώς η Άγκυρα φιλοδοξεί να αναλάβει ηγετικό διαμεσολαβητικό ρόλο, εξέλιξη που ενδέχεται να εκνευρίσει την Αίγυπτο της οποίας ο πρόεδρος Μοχάμεντ Μόρσι έχει μια ενεργή συμμετοχή στην προσέγγιση Χαμάς και Ισραήλ.

Ρόλος –κλειδί

H τριμερής συνεργασία ΗΠΑ- Τουρκίας- Ισραήλ μπορεί να παίξει καταλυτικό ρόλο στο να αποτρέψει την κρίση της Συρίας να αποσταθεροποιήσει τη Μέση Ανατολή. Τόσο το Ισραήλ όσο και η Τουρκία δεν θέλουν εντάσεις στη μεθόριο τους με τη Συρία. Η διάδοση των βιολογικών όπλων του καθεστώτος της Δαμασκού σε περίπτωση πτώσης του Άσαντ και η πιθανότητα να πέσουν σε λάθος χέρια αποτελεί και τη μεγάλη τους ανησυχία. Το Ισραήλ φοβάται ότι σε μια ενδεχόμενη διάλυση της Συρίας, εξτρεμιστικά ισλαμικά στοιχεία θα αναλάβουν τον έλεγχο περιοχών κοντά στα σύνορα του και για να προστατέψει την εθνική του ασφάλεια χρειάζεται τη συνεργασία του ΝΑΤΟ. Οι καλές σχέσεις Τελ-Αβίβ και Άγκυρας δεν θα κάνουν τη δεύτερη να θέσει βέτο σε μια πιθανή συνεργασία ΝΑΤΟ και Ισραήλ.

Η ανατολική Μεσόγειος επηρεάζεται επίσης σε μεγάλο βαθμό από τις εξελίξεις στις ισραηλινό-τουρκικές σχέσεις. Η Τουρκία βλέπει το Ισραήλ ως ένα προμηθευτή φυσικού αερίου που μπορεί να συνεισφέρει στην κάλυψη των αναγκών της. Η Άγκυρα επιδιώκει να υπονομεύσει την εκμετάλλευση των ενεργειακών αποθεμάτων της Κύπρου και να επηρεάσει αρνητικά τις στενές σχέσεις Ισραήλ και Κύπρου αλλά παραμένει ακόμα ασαφές το πως θα συνεργαστούν Τελ – Αβίβ και Άγκυρα στην ανατολική Μεσόγειο.

Σενάρια

Η επαναπροσέγγιση Ισραήλ και Τουρκίας έδωσε τροφή και για πρώιμα συμπεράσματα, όπως περί διάλυσης των σχέσεων Κύπρου – Τελ-Αβίβ και ακόμα και για την εκδήλωση μιας ισραηλινής επίθεση εναντίον του Ιράν. Όμως οφείλουμε να επισημάνουμε ότι η εξωτερική πολιτική είναι πολυεπίπεδη, ότι διαμορφώνεται με βάση τα εθνικά συμφέροντα και τις επικρατούσες διεθνής ισορροπίες που μεταβάλλονται συνεχώς. H εξομάλυνση των σχέσεων Τουρκίας και Ισραήλ σύμφωνα με δηλώσεις τούρκου αναλυτή του think- tank German Marshall Fund δήλωσε στη Deutsche Welle ότι είναι απίθανο οι δύο χώρες να γίνουν τόσο στενοί σύμμαχοι όσο ήταν στη δεκαετία του ΄90. Η Τουρκία έχει πλέον υιοθετήσει μια ανεξάρτητη περιφερειακή εξωτερική πολιτική διότι έχει μια αναπτυγμένη οικονομία, μια ολοένα και αυξανόμενη αυτοπεποίθηση και έχει περιορίσει σε μεγάλο βαθμό την εξάρτηση της από τις ΗΠΑ.

Γιώργος Ξ. Πρωτόπαπας
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Επενδυτής στις 30 – 31 Μαρτίου 2013

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s