Η επόμενη μέρα των τουρκικών εκλογών – Eπιπτώσεις σε εσωτερικό και εξωτερικό επίπεδο

Οι τουρκικές εκλογές της 7ης Ιουνίου εμφάνισαν μια άλλη Τουρκία, πολύ διαφορετική από εκείνη που επιδιώκει να εγκαθιδρύσει ο ισλαμιστής πρόεδρός της Ταγίπ Ερντογάν. Οι πολίτες με τη ψήφο τους αποδοκίμασαν την πολιτική του αυταρχισμού και της μεγαλομανίας του Ερντογάν, τη διαφθορά, την ευνοιοκρατία, τις κυβερνητικές δαπάνες, τη συμπεριφορά του, την αναστολή του κράτους δικαίου, την καταπάτηση των ελευθεριών και της έκφρασης.

Το ισλαμικό κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του Αχμέτ Νταβότογλου δεν κατάφερε να πάρει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Οι πολίτες με τη ψήφο τους έδειξαν ότι θέλουν μετριοπαθείς πολιτικές σε εσωτερικό και σε εξωτερικό επίπεδο που δεν προκαλούν πόλωση και διεθνή απομόνωση. Παράλληλα στη μείωση του εκλογικού ποσοστού του AKP συνέβαλαν και οι οικονομικές προκλήσεις, όπως αύξηση της ανεργίας (ιδιαίτερα μεταξύ των νέων) αργή ανάπτυξη, αυξανόμενο χρέος, υψηλά επιτόκια και πληθωρισμός.

Η συνολική ανάλυση των τουρκικών εκλογών παραπέμπει στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων, στα σενάρια της επόμενης μέρας και στο πώς ενδέχεται να επηρεάσει την εξωτερική πολιτική.
Χαμένοι και κερδισμένοι

Ο μεγάλος ηττημένος των εκλογών είναι το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) όπου σε σύγκριση με τις βουλευτικές εκλογές του 2011 έχασε πάνω από 2.500.000 ψήφους. Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) του Αχμέτ Κιλιντσάρογλου παρέμεινε περίπου στο ίδιο επίπεδο, με ορισμένους από τους ψηφοφόρους να πηγαίνουν στο φίλο- κουρδικό Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα (HDP) και το Κίνημα Εθνικιστικής Δράσης (ΜΗP), το οποίο και αύξησε τις ψήφους του κατά 2.000.000 εκατομμύρια.

Ο μεγάλος κερδισμένος είναι το φίλο- κουρδικό Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα (HDP) του Σελαχαντίν Ντεμιτράς που ενώ το 2011 συγκέντρωσε 2.800.000 ψήφους κατάφερε και πήρε τώρα πάνω από 6.000.000 ψήφους και εισήλθε στη βουλή παρά το υψηλότατο όριο του 10%. Ο Σελαχαντίν Ντεμιρτάς απομάκρυνε από το HDP το προφίλ του αμιγώς κουρδικού κόμματος και κατάφερε να αγγίξει τους τούρκους πολίτες υιοθετώντας μια ρητορική που υπογράμμιζε τόσο τις πολιτισμικές ταυτότητες όσο και τα δικαιώματα των εργαζομένων. Η προσωπικότητα του Ντεμιρτάς, η παρουσία του και η ρητορική του προσέλκυσαν για πρώτη φορά ένα σημαντικό κομμάτι της τουρκικής κοινωνίας.
Το HDP προώθησε σύμφωνα με τον τουρκικό Τύπο μια πλατφόρμα για όλες τις κοινωνικές ομάδες της χώρας και εξελίσσεται σε βασικό διαμορφωτή του μετεκλογικού πολιτικού σκηνικού. Η χωρίς αποκλεισμούς φιλελεύθερη ατζέντα του έγινε ιδιαίτερη ελκυστική για πολλούς φιλελεύθερους Τούρκους. Το HDP εξέφρασε κατά την προεκλογική περίοδο την επιθυμία του να γίνει «ένας πανεθνικός συνήγορος» για τις λιγότερο εκπροσωπούμενες μάζες που έχουν απαυδήσει με την κυβέρνηση του AKP και τον Ερντογάν καθώς και με τα άλλα κόμματα.

Τα αντιπολιτευτικά μεγάλα κόμματα βγήκαν ενισχυμένα ενώ το κυβερνών AKP έχασε ψήφους σε όλες τις επαρχίες, ιδιαίτερα στις μητροπόλεις. Το CHP έσπασε την παντοδυναμία του AKP στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, κυριαρχώντας στην επαρχία Ζονγκουλντάκ και του προκάλεσε σημαντικό πλήγμα και στα παράλια του Αιγαίου. Το εθνικιστικό ΜΗΡ του Ντεβλέτ Μπαχτσελί από την πλευρά του χτύπησε το AKP στις επαρχίες της Κεντρικής Ανατολίας και της Μαύρης Θάλασσα και το HDP άρπαξε από τα χέρια του ισλαμικού κόμματος πέντε επαρχίες των νοτιοανατολικών και ανατολικών περιοχών.

Ένα ερώτημα που εγείρεται είναι αν το ΑΚΡ θα πάρει πρωτοβουλίες για να δράσει ανεξάρτητα από τον Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος θεωρείται ο βασικός υπεύθυνος για την μείωση των εκλογικών ποσοστών του. Το γεγονός ότι εμπόδισε την έρευνα για τη διαφθορά και το σκάνδαλο χρηματισμού που φέρονται να εμπλέκονται κυβερνητικά στελέχη και μέλη της οικογένειάς του δεν λειτούργησε όπως αποδείχτηκε υπέρ του. Οι ηγέτες όλων των άλλων τριών πολιτικών κομμάτων έχουν δηλώσει με αποφασιστικότητα ότι θα ρίξουν φως στα σκάνδαλα και ότι φέρουντα εμπλεκόμενα άτομα ενώπιον της δικαιοσύνης.

Τέσσερα πολιτικά σενάρια

Το αποτέλεσμα των τουρκικών εκλογών μετέβαλλε ριζικά το πολιτικό σκηνικό και μέχρι που γράφονταν αυτές οι γραμμές τα κοινοβουλευτικά κόμματα είχαν σοβαρές δεν είχαν σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού. Υπό αυτές τις συνθήκες παρουσιάζουμε με βάση τις εκτιμήσεις του τουρκικού Τύπου τα ακόλουθα τέσσερα σενάρια:

(α) Συνεργασία AKP και CHP. Η πλέον κατάλληλη λύση για να διατηρηθεί η σταθερότητα στη χώρα. Παρά τις μεγάλες διαφορές μεταξύ ισλαμικού AKP-του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), δεν είναι λίγοι αυτοί που επιθυμούν την συνεργασία τους για την αρχή μιας νέας σελίδας στην Τουρκία. Η «μεγάλη συνεργασία» AKP-CHP, όπως την αποκαλούν, είναι η πιο δύσκολη, αλλά η πιο λογική λύση.

(β) Συνεργασία ΑΚΡ και MHP. Αναλυτές εκτιμούν ότι μια τέτοια συνεργασία θα θέσει σε κίνδυνο ακόμη και την ελάχιστη πρόοδο που έχει σημειώσει η Τουρκία τα τελευταία χρόνια στο ζήτημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, ιδίως των Κούρδων.

(γ) Συνεργασία CHP και MHP, με στήριξη του φίλο- κουρδικού Λαϊκού Δημοκρατικού Κόμματος (HDP). Θεωρείται ως το μοναδικό που θα μπορούσε να «καθαρίσει το τόπο από τις ζημιές» που προκάλεσε ο Ερντογάν και αναλυτές επισημαίνουν ότι τα δυο αυτά κόμματα δεν πρέπει να χάσουν αυτή την ευκαιρία…

(δ) Κυβέρνηση μειοψηφίας του ΑΚΡ, με στήριξη ή ανοχή κάποιου κόμματος της αντιπολίτευσης, του MHP ή του HDP. Κάτι τέτοιο όμως, θα ανάγκαζε το AKP να κάνει σημαντικές παραχωρήσεις, με αντάλλαγμα την πλειοψηφία.
Αλλαγή εξωτερικής πολιτικής

Οι τουρκικές εκλογές αναμφίβολα επηρεάζουν και την άσκηση εξωτερικής πολιτικής από τη στιγμή που το ισλαμικό Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) δεν απέκτησε κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Ο πρόεδρος Ερντογάν με την «νέο οθωμανική» του πολιτική δημιούργησε προβληματικές σχέσεις με χώρες, συμπεριλαμβανομένων ΗΠΑ, Αίγυπτο, Ισραήλ, Ιράν, Ιράκ, Συρία.

Η τουρκική εξωτερική πολιτική αναμένεται, σύμφωνα με την εφημερίδα Zaman, να αλλάξει, ειδικά με την είσοδο στην εθνοσυνέλευση του φίλο –κουρδικού Λαϊκού Δημοκρατικού Κόμματος (HDP. Είχε καλέσει την κυβέρνηση βοηθήσει τις κουρδικές δυνάμεις που πολεμούσαν εναντίον του Ισλαμικού Κράτος σε Ιράκ και Συρία (ISIS) στο μέτωπο της συριακής κουρδικής πόλης Kobani. Η αδράνεια της κυβέρνησης του AKP είχε ως αποτέλεσμα να ξεσπάσουν τον περασμένο Οκτώβριο διαδηλώσεις και συγκρούσεις στη νοτιοανατολική Τουρκία, με 22 νεκρούς και δεκάδες τραυματίες, υποστηρικτές του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (ΡΚΚ).

Η έντονη ισλαμική ρητορική και σεκταριστική πολιτική του κόμματος ΑΚP για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή κόστισε στην Τουρκία. Η διεθνής εικόνα της χώρας σύμφωνα με αναλυτές αμαυρώθηκε όσο ποτέ με τις άμεσες και έμμεσες κατηγορίες για παροχή εξοπλισμού και βοήθεια στις αντιπολιτευτικές ισλαμικές εξτρεμιστικές δυνάμεις της Συρίας εξαιτίας της εμμονής του Ερντογάν για την πτώση του προέδρου της Μπασάρ αλ-Άσαντ από την εξουσία.

Η Τουρκία έχει αρνηθεί τους ισχυρισμούς αυτούς, αλλά πρόσφατα η εφημερίδα Cumhuriyet δημοσίευσε φωτογραφίες που δείχνουν τουρκικά φορτηγά που μεταφέρουν όπλα από την Τουρκία προς τη Συρία. Υπήρξαν και αναφορές ότι μαχητές του ISIS νοσηλεύονταν σε τουρκικά νοσοκομεία. Η Τουρκία επίσης αντιμετωπίζει και κατηγορίες ότι άφηνε ξένους ισλαμιστές εξτρεμιστές μαχητές να διεισδύουν από το έδαφος της μέσα στη Συρία. Η δυσαρέσκεια της Ουάσιγκτον με την απροθυμία της Τουρκίας να συμβάλει στην αμερικανική εκστρατεία εναντίον του ISIS είναι ιδιαίτερα γνωστή στους πολιτικούς και διπλωματικούς κύκλους.

Συμπεράσματα

Το αποτέλεσμα των εκλογών αποτελεί μια ηχηρή αποδοκιμασία στην αυταρχική διακυβέρνηση και μεγαλομανία του προέδρου Ταγίπ Ερντογάν. Το αμερικάνικο The Washington Institute for Near East Policy αποδικοποιεί και κατηγοριοποιεί τις εκλογές με τον ακόλουθο τρόπο:

Ερντογάν: Οι φιλοδοξίες του να μετατρέψει το πολίτευμα σε προεδρική δημοκρατία αποτράπηκαν από το εκλογικό σώμα. Τα αντιπολιτευτικά κόμματα είναι κατηγορηματικά αντίθετα στην αλλαγή του πολιτεύματος.

Βραχυπρόθεσμες πολιτικές: Καμία κυβέρνηση συνασπισμού ή κυβέρνηση μειοψηφίας στην Τουρκία δεν κατάφερε να τελειώσει τη θητείας της. Η χώρα συνήθως βιώνει πολιτικές και οικονομικές κρίσεις όταν αυτές οι κυβερνήσεις αποτυγχάνουν εξαιτίας των μεταξύ τους διαφωνιών.

Μακροπρόθεσμες πολιτικές: Η Τουρκία είναι πολύ μεγάλη και ποικιλόμορφη για τον Ερντογάν και το AKP, ή οποιοδήποτε άλλο πολιτικό ή κόμμα θέλει να την ελέγχει μόνο του. Το οικονομικό θαύμα της τελευταίας δεκαετίας του Ερντογάν φαίνεται να γίνεται η Νέμεσής του. Βοήθησε να γίνει η Τουρκία μια χώρα μεσαίας κοινωνική τάξης αλλά με βάση τα εκλογικά αποτελέσματα αυτή βρήκε ως φωνή εκπροσώπησης μέσα στο κοινοβούλιο την κουρδική φιλελεύθερη συμμαχία και το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP). Ο φιλελεύθερος χώρος αποτελεί και τη μεγαλύτερη μακροπρόθεσμη πρόκληση του Ερντογάν. Η σύνθεση της νέας τουρκικής εθνοσυνέλευσης είναι η πιο πολυποίκιλη που υπήρξε ποτέ. Οι γυναίκες αποτελούν σχεδόν το 20% των βουλευτών, έχουν εκλεγεί νεαρά μέλη και εκπρόσωποι εθνοτικών, θρησκευτικών και πολιτικών μειονοτήτων.

Φίλο-κουρδικό HDP: Η είσοδό του μέσα στην εθνοσυνέλευση δίνει την ευκαιρία στους Κούρδους εθνικιστές να αποβάλουν τη χρήση της βίας. Το HDP πέτυχε το στόχο του από τη στήριξη των φιλελεύθερων τούρκων, που δείχνει ότι η δημοκρατία είναι η λύση στα κουρδικά παράπονα και ότι το μέλλον του κουρδικού κινήματος είναι συνυφασμένο με μια φιλελεύθερη και δημοκρατική Τουρκία.

Εξωτερική πολιτική: H κυβέρνηση του AKP έχει επιδείξει μια εμμονή για την πτώση του καθεστώτος του σύριου προέδρου Άσαντ και έχει χρησιμοποιήσει κάθε μέσο για να το επιτύχει (να ενισχύει τους ισλαμιστές εξτρεμιστές μαχητές). Το AKP έχει χάσει πλέον την κοινοβουλευτική πλειοψηφία και η πολιτική που ακολούθησε θα τεθεί υπό κοινοβουλευτικό και δημόσιο έλεγχο. Η Άγκυρα ενδέχεται να υιοθετήσει μια εξωτερική πολιτική που μπορεί να μειώσει την εμμονή της για την πτώση του Άσαντ και να εγκαινιάσει μια στάση συναφή με εκείνη της Ουάσιγκτον.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s