O «πόλεμος» του Ερντογάν αλλάζει εσωτερικές και περιφερειακές ισορροπίες

Η σύγκρουση της κυβέρνησης της Άγκυρας με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK) επιχειρεί να δημιουργήσει νέα προεκλογικά δεδομένα και είναι άμεσα συνδεδεμένη με τις τουρκικές επιθέσεις εναντίον του Ισλαμικού Κράτους σε Ιράκ και Συρία (ISIS). Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν και η κυβέρνηση του ισλαμικού Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) με τις επιλογές τους οδηγούν τη χώρα σε νέες βουλευτικές εκλογές (1η Νοεμβρίου) εν μέσω μια περιόδου που χαρακτηρίζεται από την αιματηρή διένεξη με το PKK. Η Άγκυρα εκμεταλλεύτηκε τη συμμετοχή της χώρας στο συνασπισμό των ΗΠΑ εναντίον του ISIS διεξάγοντας και επιθέσεις εναντίων βάσεων του PKK.

Η κίνηση του Ερντογάν παραπέμπει σε πολιτικά κίνητρα με στόχο να συσπειρώσει την εκλογική βάση του AKP, να αντλήσει ψηφόρους από το εθνικιστικό κόμμα, να πλήξει το φίλο-κουρδικό Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα (HDP) και να κατακτήσει την πολυπόθητη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Ταυτόχρονα οι επιθέσεις της Τουρκίας κατά του ISIS σηματοδοτούν και μια μετατόπιση της εξωτερικής της πολιτικής στη «γεωπολιτική σκακιέρα» της Συρίας καθώς η Άγκυρα εγκαταλείπει την παθητική της στάση στην αντιμετώπιση των ισλαμιστών εξτρεμιστών.

H στρατηγική του εσωτερικού μετώπου

Η απώλεια της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας του AKP στις εκλογές της 7ης Ιουνίου και η είσοδος του φίλο- κουρδικού Λαϊκού Δημοκρατικού Κόμματος (HDP) στο κοινοβούλιο αλλάξαν δραματικά το πολιτικό σκηνικό. Ο Ταγίπ Ερντογάν έχει υιοθετήσει μια επιθετική ρητορική εναντίον του HDP και του ηγέτη του Σελαχατίν Ντεμιρτάς κατηγορώντας τους για συνεργασία με το εκτός νόμου PKK. To φίλο- κουρδικό κόμμα κατάφερε να περάσει το εκλογικό όριο του 10% και να εισέλθει στην τουρκική εθνοσυνέλευση εξανεμίζοντας τις ελπίδες του Ερντογάν για μια ισχυρή νίκη του AKP, όπου και θα του έδινε τη δυνατότητα να μετατρέψει το πολίτευμα σε προεδρική δημοκρατία.

Η κυβέρνηση του AKP με τις επιθέσεις του τουρκικού στρατού εναντίον του PKK στέλνει σύμφωνα με αναλυτές μηνύματα σε δύο διαφορετικούς αποδέκτες:

Ο πρώτος είναι το εθνικιστικό εκλογικό σώμα του Κινήματος Εθνικιστικής Δράσης (MHP) του Ντεβλέτ Μπαχτσελί. Το AKP επέφερε ένα σημαντικό πλήγμα στο Μπαχτσελί με το διορισμό του Τουγρούλ Τουρκές (αναπληρωτή προέδρου του MHP) ως αναπληρωτή πρωθυπουργού στην προσωρινή κυβέρνηση που θα οδηγήσει τη χώρα στις εκλογές. Ο Τουρκές, γιός του Αλπασλάν Τουρκές – ηγετικής εθνικιστικής φιγούρας και ιδρυτή του MHP – αγνόησε την εντολή του κόμματός του να μην συνεργαστεί με τον πρωθυπουργό Αχμέτ Νταβούτογλου. Το AKP επιδιώκει να διεισδύσει στη δεξαμενή των εθνικιστών ψηφοφόρων με το να τους πείσει ότι είναι το μοναδικό πολιτικό κόμμα που μπορεί να εγγυηθεί την εθνική ασφάλεια και την προστασία των πολιτών.

Ο δεύτερος είναι η κουρδική μειονότητα. Η κυβέρνηση του AKP επιδιώκει να αποδείξει στους Κούρδους ψηφοφόρους ότι το PKK και οι πρακτικές του δεν έχουν κανένα μέλλον και ότι επομένως δεν μπορεί να επιτευχθεί η ειρηνική επίλυση του Κουρδικού ζητήματος. Παράλληλα συνδέει την πολιτική του PKK με το φιλο-κουρδικό Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα (HDP) για να πλήξει το προφίλ του ηγέτη του Σελαχατίν Ντεμιρτάς, του μεγάλου κερδισμένου των εκλογών του Ιουνίου. Το HDP με την εκλογική επιτυχία του δημιούργησε μεγάλες προσδοκίες ότι μπορεί να επιλυθεί το Κουρδικό, χωρίς τη χρήση βίας, μια νέα τάση που θα έβαζε σταδιακά στο περιθώριο των διαδικασιών το PKK και τον ισοβίτη ηγέτη του Αμπντουλάχ Οτσαλάν. Σύμφωνα με αναλυτές θα μπορούσε να μεταβάλλει τις ισορροπίες σε θέμα επιρροής και εξουσίας μετατοπίζοντας το βάρος από τα κουρδικά εθνικιστικά κινήματα προς τις πιο ήπιες πολιτικές δυνάμεις, όπως το HDP.

Η τουρκική εφημερίδα Zaman σε ένα άρθρο της υποστήριξε ότι Ερντογάν και Οτσαλάν έχουν κοινό συμφέρον να υπονομευτεί η πολιτική καριέρα του Σελαχατίν Ντεμιρτάς. Φιλο- κυβερνητικά ΜΜΕ αναφέραν ότι ο Οτσαλάν χαρακτήρισε τον Ντεμιρτάς ως «σχέδιο ξένων δυνάμεων». Ο Οτσαλάν δεν μπορεί από τη θέση που βρίσκεται να αναγκάσει τον ηγέτη του HDP να παραιτηθεί. Ο Ντεμιρτάς όχι μόνο έχει ξεπεράσει τον Οτσαλάν άλλα έχει καταφέρει να μετατρέψει το φιλο –κουρδικό HDP σε ένα κίνημα που έχει απήχηση μέσα σε ολόκληρη τη χώρα και που θα μπορεί να αποτελέσει μελλοντικά και μια ενναλακτική στην ισλαμική εξουσία.

Πρόσφατες δημοσκοπήσεις εμφανίζουν το κυβερνών AKP να απέχει από την κατάκτηση της αυτοδυναμίας στις επικείμενες πρόωρες εκλογές. Σύμφωνα με δημοσκόπηση της εταιρείας Metropoll το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) καταγράφει ποσοστό 41,7%, η αξιωματική αντιπολίτευση του κοσμικού Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) συγκεντρώνει 25,5%, το Κίνημα Εθνικιστικής Δράσης (MHP) ποσοστό 15,7% και τέλος το φίλο- κουρδικό Κόμμα Δημοκρατίας των Λαών (HDP) εμφανίζει 14,7% – καταγράφοντας αύξηση από το ποσοστό (13,1%) Ιούνιο. Ο Οζέρ Σεντζάρ, επικεφαλής της Metropoll, γράφει, σύμφωνα με τη εφημερίδα Zaman, στην έκθεση που συνοδεύει τη δημοσκόπηση ότι «φαίνεται πως οι πρόωρες εκλογές δεν θα δημιουργήσουν μια διαφορετική πολιτική κατάσταση από ό,τι οι εκλογές της 7ης Ιουνίου».

Περιφερειακές ισορροπίες και ISIS

Η συμμετοχή της Τουρκίας στον αμερικάνικο συνασπισμό κατά του Ισλαμικού Κράτους σε Ιράκ και Συρία (ISIS), σηματοδοτεί μια μετατόπιση της εξωτερικής πολιτική της καθώς για αρκετό καιρό απέφευγε να πάρει θέση κατά του Ισλαμικού Κράτους. Η κυβέρνηση της Άγκυρας επιδιώκει, επισημαίνει ανάλυση του Al – Monitor, να «βάλει στο ίδιο καλάθι» τις επιθέσεις εναντίον του ISIS στη Συρία και του PKK στο Ιράκ, αναγκάζοντας την Ουάσιγκτον να αποδεχθεί και τους δυο στόχους της. Η Τουρκία με το βομβαρδισμό των Κούρδων ελπίζει να ανακτήσει την στρατηγική υπεροχή έναντι του PKK και να αποτρέψει τις δυνάμεις του συριακού κουρδικού Κόμματος Δημοκρατικής Ενωσης (PYD) να διασχίσουν δυτικά τον Ευφράτη Ποταμό, που θα του δώσει τη δυνατότητα να γίνει ακόμη πιο αποτελεσματικό στη μάχη κατά του ISIS.

Τουρκία και ΗΠΑ, υπέγραψαν επίσης και συμφωνία για χρήση της αεροπορικής βάσης Ιντσιρλίκ για επιθέσεις κατά του ISIS. Η συμφωνία σύμφωνα με την εφημερίδα Hurriyet θεωρείται σημαντική διότι επηρεάζει τις περιφερειακές ισορροπίες. Πρώτον, υποβαθμίζει το ρόλο και την επιρροή του Ιράν που έχει διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στον πόλεμο εναντίον του ISIS στο έδαφος του Ιράκ και της Συρίας. Δεύτερον στέλνει ένα μήνυμα στον πρόεδρο της Συρίας Μπασάρ Άσαντ. Η άποψη ότι η Ουάσιγκτον δεν θέλει ο Άσαντ να ανατραπεί κάτω από τις παρούσες συνθήκες κερδίζει πόντους. ΗΠΑ και Τουρκία μπορούν πλέον να διεξάγουν κοινές επιχειρήσεις. Είναι γνωστό ότι η Άγκυρα είναι από τους πιο σφοδρούς επικριτές του Άσαντ. Τρίτον ενισχύει τη θέση της Τουρκίας μέσα στο διεθνή συνασπισμό κατά του ISIS.

Ωστόσο από την άλλη πλευρά, το PYD (το πιο ισχυρό κουρδικό κόμμα στη βόρεια Συρία) και το στρατιωτικό σκέλος του Λαϊκές Δυνάμεις Προστασίας (YPG) αποτελούν τα πιο αξιόπιστα μέλη του διεθνή συνασπισμού στη μάχη κατά του ISIS. Οι αεροπορικές επιθέσεις που εκτελούνται συμπληρώνονται από τις χερσαίες επιχειρήσεις του YPG που επίσης βοηθάει και στο συντονισμό τους των αεροπορικών επιδρομών για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Αν και ο στρατιωτικός ρόλος του YPG είναι σημαντικός στη μάχη κατά του ISIS, η Τουρκία το θεωρεί μια προέκταση του PKK μέσα στη Συρία.

Η κυβέρνηση της Άγκυρας έχει κάποιες φορές στόχο και το YPG και για αυτό η συνεργασία της με τις ΗΠΑ δεν είναι και τόσο άψογη. Η Άγκυρα δεν είναι σε θέση να πείσει το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ενωση να συμπεριλαμβάνουν στις λίστες των τρομοκρατικών οργανώσεων και το YPG. H Τουρκία τρέφει ανησυχίες ότι οι σύριοι Κούρδοι μπορούν να δημιουργήσουν μια αυτόνομη περιοχή κοντά στα σύνορά της και να ενθαρρύνουν την απόσχιση της τουρκικής κουρδικής μειονότητας.

Συμπεράσματα

Οι πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 1ης Νοεμβρίου θεωρούνται, σύμφωνα με αναλυτές, για τον Ταγίπ Ερντογάν, ένα «υψηλό ρίσκου στοίχημα». Επενδύει στην πόλωση και την αιματηρή σύγκρουση με το PKK με στόχο την απόκτηση της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας από το AKP. O Ερντογάν δίνει τον τόνο της προεκλογικής εκστρατείας ισλαμικού Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) και επηρεάζει τις εξελίξεις προς όφελός του, διότι δεν θέλει να έχει ένα αποτέλεσμα που θα τον κάνει να χάσει τον έλεγχο του κόμματός του.

Το κυβερνών AKP αποδυναμωμένο από τους χαμηλούς ρυθμούς της οικονομίας και την απώλεια της πλειοψηφίας στις εκλογές του Ιουνίου αποφάσισε να δείξει στην κοινή γνώμη ότι η Τουρκία μπορεί να δράσει αποτελεσματικά μέσα στη Μέση Ανατολή, να προασπίσει τα συμφέροντά της αλλά και να εγγυηθεί την εθνική της ασφάλεια.

Η άσκηση μιας ανεξάρτητης τουρκικής εξωτερικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή φαίνεται να έχει καταρρεύσει μετά τη συμμετοχή στο συνασπισμό κατά του ISIS. Η Τουρκία επιδιώκει να την εκμεταλλευτεί για να πλήξει τις βάσεις του PKK καθώς και την επιρροή του συριακού κουρδικού Κόμματος Δημοκρατικής Ενωσης (PYD) μέσα στη βόρεια Συρία. Η κυβέρνηση της Άγκυρας ίσως να προτιμάει να έχει στα σύνορά το ISIS παρά ένα ανεξάρτητο συριακό κουρδικό κρατίδιο που θα αυξήσει σε επικίνδυνο βαθμό το απελευθερωτικό συναίσθημα των τούρκων Κούρδων.

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικο Άμυνα & Διπλωματία, τεύχος 286, Σεπτέμβριος 2015, σ.σ. 24 -26

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s