Η ρωσική εμπλοκή στη Συρία αλλάζει την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή

Η ρωσική στρατιωτική παρουσία στη Συρία αναμένεται να αλλάξει τους κανόνες διεξαγωγής του εμφυλίου πολέμου αλλα και να επηρεάσει τις περιφερειακές ισορροπίες της Μέσης Ανατολής. Η απόφαση του ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν, στενό σύμμαχο του σύριου ομολόγου του Μπασάρ Άσαντ, να εμπλακεί στρατιωτικά παραπέμπει σε μια ευρύτερη γεωπολιτική στρατηγική που συνδέεται και με τους περιφερειακούς δρώντες της Μέσης Ανατολής. Παράλληλα θεωρείται και μια πρόκληση προς τις ΗΠΑ που συντονίζει τις συμμαχικές αεροπορικές επιθέσεις κατά στόχων του ISIS και στηρίζει τους μετριοπαθείς σύριους αντάρτες και τους Κούρδους μαχητές.

Η Ρωσία διακηρύσσει ότι θέλει να βοηθήσει στη διεθνή εκστρατεία εναντίον του Ισλαμικού Κράτους σε Ιράκ και Συρία (ISIS), όμως ο βασικός στόχος είναι να υποστηρίξει στρατιωτικά το καθεστώς της Δαμασκού. Το Κρεμλίνο είναι πεπεισμένο ότι η πτώση του προέδρου Άσαντ θα φέρει στην εξουσία τους ισλαμιστές εξτρεμιστές. Ταυτόχρονα φοβάται ότι μια τέτοια εξέλιξη θα κάνει τα ισλαμικά εξτρεμιστικά στοιχεία να διεισδύσουν και στους ρωσικούς μουσουλμανικούς πληθυσμούς.

Οι στόχοι της ρωσική στρατηγικής

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν προσπαθεί να διατηρήσει, σύμφωνα με αναλυτές το τελευταίο του προπύργιο στη Μέση Ανατολή, τη Συρία και τη ρωσική ναυτική βάση στην Ταρτούς. Παράλληλα επιδιώκει μια δυναμική επιστροφή στη διεθνή κοινότητα μέσω της εμπλοκής στο συριακό εμφύλιο εξαιτίας της ευρωπαϊκής απομόνωσης της Ρωσίας με αφορμή τη στάση της στην Ουκρανία.

Η ρωσική στρατηγική ενδεχομένως να επιδιώξει να δημιουργήσει και τις κατάλληλες προϋποθέσεις για έναρξη διπλωματικών προσπαθειών, όπου το καθεστώς της Δαμασκού θα μπορεί να διαπραγματευτεί από θέση ισχύος. Ωστόσο σε μια ανάλυση του BBC News επισημαίνεται ότι το Κρεμλίνο δεν έχει και τόσο ακλόνητη αφοσίωση στο πρόσωπο του Μπασάρ Άσαντ εξαιτίας της άκαμπτης στάση του και της έλλειψης προσαρμοστικότητας του. Το Κρεμλίνο πιθανώς να εμφανιστεί πιο ευέλικτο εάν η κατάσταση δεν εξελιχθεί με βάση τις προσδοκίες του. Το περιοδικό Foreign Policy αναφέρει ότι κάποιοι ρώσοι αξιωματούχοι έχουν παραδεχτεί ότι οι μέρες του Άσαντ ως προέδρου σε μια ενοποιημένη Συρία είναι μετρημένες. Ο Πούτιν θέλει να αποφύγει το χάος που προκάλεσαν οι πτώσεις του Σαντάμ Χουσεΐν και του Μουαμάρ Καντάφι σε Ιράκ και Λιβύη αντίστοιχα και να διασφαλίσει ότι η οποία μετάβαση θα γίνει όσον το δυνατόν ομαλότερα και ότι η μετά – Άσαντ κυβέρνηση θα σεβαστεί τα ρωσικά συμφέροντα.

Η Μόσχα έχει στείλει στη Συρία σύμφωνα με δημοσιεύματα του διεθνούς Τύπου, μαχητικά αεροσκάφη Su-30SM, Su-25SM και Su-24M2, ελικόπτερα Mi-24 «Hind» και Mi-17 «Hip» τα οποία μπορούν όμως να εξοπλιστούν με καλάθους ρουκετών και ατρακτίδια πολυβόλων. Παράλληλα στο αεροδρόμιο της Λαττάκειας έχει δημιουργηθεί η υποδομή για τη φιλοξενία 1.500 στρατιωτών, έχουν αναπτυχτεί άρματα μάχης Τ-90, μονάδες πυροβολικού και τροχοφόρα τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού, ενώ έχει ήδη δημιουργηθεί και χώρος για την κράτηση αιχμαλώτων.

Η ρωσική στρατιωτική παρέμβαση αναμένεται σύμφωνα με αναλυτές να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην έκβαση του εμφυλίου της Συρίας. Οι ρωσικές στρατιωτικές δυνάμεις θα συνεργαστούν με το συριακό κυβερνητικό στρατό παρέχοντας του αυξημένη δύναμη πυρός, αεροπορική υποστήριξη και αποτελεσματικότητα. Η συμβολή ρώσων στην εκπαίδευση του συριακού στρατού θα βελτιώσει τις στρατιωτικές ικανότητες των μονάδων του. Οι ρωσικές δυνάμεις θα μπορούν να διεξάγουν και ανεξάρτητες αποστολές εναντίον σημαντικών στόχων. Ουσιαστικά μπορούν να δώσουν στις δυνάμεις του καθεστώς της Δαμασκού αποφασιστικό πλεονέκτημα στο πεδίο της μάχης. Η εμφάνισή των ρωσικών στρατιωτικών δυνάμεων θα ανυψώσει το ηθικό του κυβερνητικού στρατού και ταυτόχρονα ενδέχεται να απογοητεύσει τις αντάρτικες μονάδες.

Ωστόσο η ρωσική στρατιωτική εμπλοκή στη Συρία μπορεί να δημιουργήσει και κάποιες επιπλοκές όπως:

(α) η μάχη των ρωσικών δυνάμεων εναντίον του ISIS ενδέχεται να κινητοποιήσει νέα κύματα τζιχαντιστών, κυρίως στην Τσετσενία και στις μουσουλμανικές ρωσικές περιοχές των νοτίων συνόρων, όπου μισούν τη Μόσχα από τα χρόνια της Σοβιετικής Ενωσης. Ο συνολικός πληθυσμούς της Ρωσίας προσεγγίζει τα 144 εκατ. με τους μουσουλμάνους να υπολογίζονται σε 21- 32 εκατ. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία του 2014 από το υπουργείο Περιφερειακής Ανάπτυξης ο βόρειος Καύκασος κατέχει έναν από τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης μέσα στη ρωσική επικράτεια. Η επέκταση των μουσουλμανικών πληθυσμών ενδεχομένως να έχει, σύμφωνα με ανάλυση του The Washington Institute for Near East Policy, σοβαρές επιπτώσεις στην εθνική ασφάλεια, στη στελέχωση των ένοπλων δυνάμεων και την εξωτερική πολιτική,

(β) πιθανή εμπλοκή των ρωσικών δυνάμεων κατά τη διάρκεια συγκρούσεων με το ISIS, με σύριους αντάρτες και ίσως με Κούρδους μαχητές, συμμάχους της Ουάσιγκτον. Το πεδίο μάχης του συριακού εμφύλιου συχνά χαρακτηρίζεται από ένα συνδυασμό μαχητών ISIS, σύριων ανταρτών, κούρδων και κυβερνητικού στρατού, που πολεμούν σε κοντινή απόσταση και εμπλέκονται ακόμα σε μεταξύ τους διενέξεις.

Οι περιφερειακές ισορροπίες με Ιράν και Ισραήλ

Η Ρωσία έχει μόνο ένα στενό σύμμαχο στη Μέση Ανατολή, τον πρόεδρο Άσαντ της Συρίας και χρειάζεται τη ναυτική βάση στην Ταρτούς. Η Δαμασκός εδώ και καιρό ισορροπούσε μεταξύ δυο στενών συμμάχων (προστατών) της Ρωσίας και του Ιράν. Η κατάσταση άρχιζε να αλλάζει την περίοδο 2011 – 2012 όταν και ξέσπασε ο συριακός εμφύλιος. Ο Άσαντ βασίστηκε στη διπλωματική προστασία της Ρωσίας για να αποφύγει μια Δυτική επέμβαση και σε ρωσικά οπλικά συστήματα. Όμως το καθεστώς της Δαμασκού βασίστηκε περισσότερο στο Ιράν που δεν πρόσφερε μόνο οπλικά συστήματα, αλλα και στρατιωτικούς συμβούλους, στρατιώτες και υποστήριξη από τη λιβανέζικη οργάνωση Χεζμπολάχ. Ο Άσαντ γίνονταν σύμφωνα με αναλυτές, καθώς εξελίσσονταν ο συριακος εμφύλιος, λιγότερο «proxy» της Ρωσίας και περισσότερο «proxy» του Ιράν, με την Τεχεράνη να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διεξαγωγή του πολέμου. Η Μόσχα χρειάζεται να αποκτήσει μια ισχυρή επιρροή στη Συρία και συγκεκριμένα στην κυβέρνηση Άσαντ και φιλοδοξεί να το επιτύχει με τη στρατιωτική εμπλοκή της.

Ιράν και Μόσχα έχουν εξίσου ισχυρά εθνικά συμφέροντα στη Συρία που απαιτούν την παραμονή του Άσαντ στην εξουσία. Η Τεχεράνη έχει μέσω της Συρίας πρόσβαση στη λιβανέζικη Χεζμπολάχ και μπορεί να επεκτείνεται και στα Παλαιστινιακά εδάφη, ενώ η Μόσχα ενδιαφέρεται να διατηρήσει την πρόσβαση στη Μεσόγειο Θάλασσα και να επεκτείνει τη επιρροή της μέσα στη Μέση Ανατολή.

Η ρωσική στρατιωτική παρουσία στη Συρία προκάλεσε έντονη ανησυχία στο Ισραήλ και ο πρωθυπουργός του Μπέντζαμιν Νετανιάχου επισκέφθηκε στα τέλη Σεπτεμβρίου τη Μόσχα και συζήτησε με τον πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν το συγκεκριμένο θέμα. Η ρωσική εμπλοκή στη Συρία δημιουργεί σύμφωνα με τους Asian Times νέα δεδομένα για το Ισραήλ: (α) ο συριακός εναέριος χώρος ίσως να μην παραμείνει ανοικτός όπως τώρα όπου τα ισραηλινά μαχητικά μπορούν να επιτίθονται σε στόχους και (β) ενδέχεται ο συριακός κυβερνητικός στρατός σε συνεργασία με Χεζμπολάχ και σιίτικες παραστρατιωτικές οργανώσεις να επιχειρήσουν να ανακτήσουν περιοχές που είναι δίπλα στα Υψίπεδα του Γκολάν.

Η τουρκική εξωτερική πολιτική επηρεάζεται και αυτή από τις νέες ισορροπίες στο συριακό εμφύλιο. Η ρωσική εμπλοκή φέρνει την Άγκυρα σε δύσκολη θέση καθώς έχει πρώτη προτεραιότητα την ανατροπή του καθεστώτος του Άσαντ. Όμως ο πρόεδρος της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν για πρώτη φορά δήλωσε, σύμφωνα με τη εφημερίδα Zaman, ότι ο πρόεδρος Άσαντ ίσως και να αποτελεί μέρος μιας συριακής μεταβατικής περιόδου. Τα σχόλια του Ερντογάν ερμηνεύονται ως μια ήπια μετατόπιση της τουρκικής θέσης προς τον Άσαντ και οφείλονται κυρίως στη ρωσική στρατιωτική παρουσία.

Συμπεράσματα

Ο κύριος στόχος της Μόσχας είναι η διασφάλιση των ρωσικών εθνικών συμφερόντων στη Συρία και σε μια μετα-πολεμική εποχή. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν στηρίζει το καθεστώς του Μπασάρ Άσαντ ώστε να είναι σε θέση ισχύος αν ξεκινήσει ένας νέος κύκλο διπλωματικών πρωτοβουλιών με στόχο την επίλυση του εμφυλίου.

Η ρωσική στρατιωτική παρουσία δεν ενισχύει τον Άσαντ μόνο εναντίον των σουνιτών εχθρών του (ISIS, συριακή αντιπολίτευση) αλλα και τη θέση του απέναντι σε Χεζμπολάχ και σε σιίτικες παραστρατιωτικές οργανώσεις (proxies του Ιράν).

Η ρωσική εμπλοκή αμφισβητεί και τα συμφέροντα των ΗΠΑ που επιδιώκουν μια μετά- πολεμική Συρία χωρίς τον Άσαντ. Οι ρωσικές δυνάμεις ίσως να προκαλέσουν περιπλοκές στις αμερικανό – συμμαχικές αεροπορικές επιχειρήσεις εναντίον του ISIS. Aν και διεξάγονται μακριά από τις παράκτιες περιοχές που έχουν αναπτυχθεί οι ρωσικές δυνάμεις, μια επέκταση τους προς ανατολικά ή βόρεια θα μπορούσε να καλύψει περιοχές όπου αποτελούν πεδίο δράσης των αμερικανο-συμμαχικών αεροπορικών επιχειρήσεων.

Μόσχα και Ουάσιγκτον δεν θα συμφωνήσουν σε κάθε βήμα που θα κάνουν στην σκακιέρα της Συρίας. Οι απόψεις τους για το ρόλο του Άσαντ είναι αντίθετες αλλά παρά τις διαφορές τους οι δυο μεγάλες δυνάμεις διατηρούν κανάλια επικοινωνίας για το συριακό ζήτημα. Υπάρχει ένας κοινός στόχος, η ήττα του Ισλαμικού Κράτους σε Ιράκ και Συρία (ISIS) αλλα τα συμφέροντα τους υπαγορεύουν διαφορετικές εκβάσεις. Οι ΗΠΑ από την πλευρά τους επιδιώκουν την ήττα του ISIS αλλα δεν επιθυμούν το καθεστώς της Δαμασκού να ωφεληθεί. Η Ρωσία από την άλλη θέλει την ήττα του ISIS και επιδιώκει να παραμείνει το καθεστώς της Δαμασκού έστω και χωρίς τον Άσαντ.

ΗΠΑ και Ρωσία πρέπει να συντονιστούν σχετικά με τις αεροπορικές επιχειρήσεις τους ώστε να μην υπάρξουν ατυχήματα που θα θέσουν σε δοκιμασία τις ήδη ευαίσθητες ισορροπίες. Παρα όμως τους συνεχόμενους αεροπορικούς βομβαρδισμούς κατά του ISIS η ροή των πραγμάτων δεν μπορεί να μεταβληθεί αν αυτοί δεν συνοδευτούν και από συνδυασμένες χερσαίες επιχειρήσεις.

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Αμυνα & Διπλωματία, τεύχος 26, Οκτώβριος 2015, σ.σ. 24-26

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s