Έλενα Λαζάρου, επικεφαλής του Κέντρου Διεθνών Σχέσεων του Fundcao Getulio Vargas

Έλενα Λαζάρου

Επικεφαλής του Κέντρου Διεθνών Σχέσεων (CRI) του Fundcao Getulio Vargas (CPDOC)

 Στον  Γιώργο Ξ. Πρωτόπαπα

Εφημερίδα Eπενδυτής  12/02/2013

 Η ελληνίδα επιστήμονας που εργάζεται στη Βραζιλία, η Έλενα Λαζάρου, επικεφαλής του Κέντρου Διεθνών Σχέσεων (CRI) του πανεπιστημίου Fundcao Getulio Vargas (CPDOC) αναλύει στον «Ε» -στο περιθώριο διεθνούς συνεδρίου του Ινστιτούτου Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων-  τις σχέσεις ΕΕ και Λατινικής Αμερικής. Μας μιλάει για την απήχηση που έχει το ευρωπαϊκό μοντέλο περιφερειακής ενοποίησης στη Λατινική Αμερική, για τη σημερινή Βραζιλία και για τo αν μπορεί να εξελιχθεί σε ηγέτη της περιοχής.

Τι σημαίνει η ΕΕ για τη Λατινική Αμερική ;

H ΕΕ μέσω της αναπτυξιακής της πολιτικής έχει βοηθήσει πολύ τις χώρες της Λατινικής Αμερικής σε σχέση με τον εκδημοκρατισμό τους και με την οικονομική ανάπτυξη. Η ΕΕ αποτελεί ένα παραδοσιακό και αρκετά σημαντικό εταίρο της Λατινικής Αμερικής. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συνάψει από το 2007 σε επίπεδο χωρών μια Στρατηγική Συνεργασία   με τη Βραζιλία και το Μεξικό. Σε επίπεδο περιφερειακό υπάρχει από το 1999 και μια Στρατηγική Συνεργασία της ΕΈ με το σύνολο των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής. Αν ανατρέξουμε στην ιστορία θα δούμε ότι η Βραζιλία ήταν από τις πρώτες χώρες που σύναψαν διπλωματικές σχέσεις με τις τότε Ευρωπαϊκές Κοινότητες, από τη δεκαετία του ‘60. Και από τη στιγμή που η Λατινική Αμερική κάνει δικές της προσπάθειες για περιφερειακή ενοποίηση, μέσω MERCOSUR, LΑΚ, RIO GROUP, πάντα υπήρχε η επιθυμία αυτά είδη περιφερειακής ενοποίησης να έχουν σε ένα επίπεδο σχέσεις με την  Ευρωπαϊκή Ένωση, κυρίως διπλωματικές, πάντα υπήρχε μια κινητικότητα.

Η Βραζιλία είναι ένας ηγέτης της Λατινικής Αμερικής ;

Η Βραζιλία αποτελεί ένα εν δύναμη ηγέτη της Λατινικής Αμερικής διότι διαθέτει τα προσόντα και κάποια χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να την αναδείξουν σε ηγέτη της Λατινικής Αμερικής. Η Βραζιλία αναλογεί στο περισσότερο από το 50% του πληθυσμού, του ΑΕΠ  και των φυσικών πόρων της  Λατινικής Αμερικής. Θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε με βάση τα αντικειμενικά μεγέθη ότι η Βραζιλία είναι ένα φυσικός ηγέτης της Λατινικής Αμερικής. Παρόλα αυτά η ίδια η Βραζιλία έχει αποποιηθεί αυτόν τον τίτλο, διότι δεν επιθυμεί να τον κατέχει μέσα στην περιοχή. Θεωρεί ότι δημιουργεί συγκρούσεις καθώς και ανταγωνισμούς με τις υπόλοιπες χώρες και κυρίως με την Αργεντινή – η οποία μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν μια από τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου. Επομένως η Βραζιλία δεν θέλει να έχει αυτόν τον τίτλο (του ηγέτη), αλλά βέβαια εξαιτίας του μεγέθους της λειτουργεί με κάποιους τρόπους που την κάνουν να είναι πρωτοπόρος.

Η πρόεδρος Nτίλμα Ρούσεφ είναι μια συνέχεια του Λούλα ;

Σε γενικότερες γραμμές η Ρούσεφ  θεωρείται μια φυσιολογική συνέχεια του Λούλα, δεν έχει τεράστιες διαφορές. Όμως η Ρούσεφ είναι πολύ πιο συγκρατημένη στις δημόσιες εμφανίσεις της από ότι ο Λούλα. Η Ρούσεφ είναι μια πρόεδρος η οποία κληρονομεί  μια Βραζιλία η οποία έχει φτάσει  τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης αλλά τώρα αρχίζουν να πέφτουν όχι λόγο της πολιτικής της προέδρου αλλά εξαιτίας των συνθηκών που διαμορφώνονται από το διεθνές περιβάλλον. Επομένως η Ρούσεφ δεν μπορεί να κινηθεί με την υπερβολική αυτοπεποίθηση που είχε ο Λούλα επειδή  η χώρα δεν κινείται στους ρυθμούς ανάπτυξης του 5% της εποχής του προκατόχου της. Οι προβλέψεις για αυτό το χρόνο δείχνουν ότι οι ρυθμοί ανάπτυξης θα κινηθούν στο 1.5% με 2%. Δεν είναι μια ανάπτυξη που θα μπορούσε να δώσει στη Ρούσεφ  την αυτοπεποίθηση που είχε ο Λούλα. Όμως η Ρούσεφ συνεχίζει την ίδια κοινωνική πολιτική του Λούλα, συνεχίζει παρόμοιες οικονομικές πολιτικές. Δίνει μεγάλη έμφαση στο ρόλο της Βραζιλίας στο G20, στη διεκδίκησης μια ισχυρής θέσης  μέσα στο ΔΝΤ, στην Παγκόσμια Τράπεζα. Ωστόσο υπάρχει και μια λίγο λιγότερη ρητορική για τη διεκδίκηση μια θέση κράτους- μέλους μέσα στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών καθώς και λιγότερη έμφαση σε μια Βραζιλία που θα θέτει τους κανόνες σε θέματα διεθνούς ασφάλειας. Δηλαδή υπάρχει μια σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση  με την πολιτική του Λούλα, όπως διαμεσολάβηση για το θέμα του Ιράν, υποστήριξη των καθεστώτων της  Βενεζουέλας και της Κούβας. Η Ρούσεφ είναι πολύ μετριοπαθής σε σύγκριση με το Λούλα πάνω στην προσέγγιση  των συγκεκριμένων θεμάτων αλλά δίνει μια μεγάλη έμφαση στο πως θα προωθήσει το εμπόριο, τις επενδύσεις και ακόμα μια μεγαλύτερη έμφαση στην κοινωνική πολιτική. Επιθυμεί να συνεχίσει το κατόρθωμα του Λούλα, που κατάφερε να βγάλει το 30% του πληθυσμού της χώρας από τη φτώχεια. Η Ρούσεφ δείχνει να είναι πιο ρεαλίστρια και για αυτό επικεντρώνεται στις προαναφερθείσες πολιτικές, διότι οι εποχές είναι διαφορετικές.

 Πως επηρέασε η κρίση του Ευρώ το προφίλ της ΕΕ στη Λατινική Αμερική;

Μιλάμε για την επιρροή που έχει η κρίση του Ευρώ πάνω στη πολιτική της Βραζιλίας για την ευρύτερη  περιοχή, όπου ήταν και το αντικείμενο ερευνάς μου. Για πολλά χρόνια και κυρίως στις ομιλίες του Λούλα και του τότε υπουργού Εξωτερικών Σελσο Αμορίν η ΕΕ προβάλλονταν ως ένα μοντέλο περιφερειακής ενοποίησης που θα μπορούσε να υιοθετηθεί στη Λατινική Αμερική. Τότε υπήρχαν ιδέες που είχαν εκφραστεί  από το Λούλα μέσα στο πλαίσιο της  UNASUR και της MERCOSUR για το πώς θα μπορούσαν να κινηθούν σε μια κατεύθυνση που ενδεχομένως θα περιλάμβανε μια λατινοαμερικανική ταυτότητα, μια ελεύθερη διακίνηση προσώπων, αγαθών και κεφαλαίων, μια κοινή εξωτερική πολιτική, ενδεχομένως ένα κοινό εκπρόσωπο εξωτερικής πολιτικής. Διάφορους θεσμούς και πολιτικές που συμβαίνουν μόνο σε επίπεδο της ΕΕ. Υπήρχε το μοντέλο της Ευρώπης ως σημείο συνεχής αναφοράς. Η ερευνά μου όμως έδειξε ότι από το 2008 και μετά υπήρχαν αλλαγές στην αντίληψη για το ευρωπαϊκό μοντέλο περιφερειακής ενοποίησης. Με την κρίση του Ευρώ άρχιζε να αλλάζει η αντιμετώπιση και ο τρόπος που αυτό το μοντέλο προβάλλονταν από την κυβέρνηση της Βραζιλίας. Σιγά – σιγά άρχισε να εγκαταλείπεται η προσπάθεια στο να υπάρξει μια περιφερειακή ενοποίηση με βάση το μοντέλο της ΕΕ  μέσα στη Λατινική Αμερική. Το γεγονός οφείλονταν στο ότι άρχισε να καταρρέει ο μύθος του μοντέλου της ΕΕ, ένα μοντέλο που συνδύαζε κοινωνική πρόνοια, ελεύθερη αγορά, ελεύθερη διακίνηση αγαθών, προσώπων και κεφαλαίων, που σήμαινε υψηλό κατά κεφαλήν εισόδημα. Όλα αυτά τα οποία η ΕΕ αντιπροσώπευε σε επίπεδο κοινωνικής ευμάρειας άρχισαν να καταρρέουν. Τα στοιχεία της έρευνας έδειξαν ότι το μοντέλο εγκαταλείφθηκε και έτσι βέβαια κλονίζεται και ένα μεγάλο μέρος των σχέσεων  ΕΕ και Λατινικής Αμερικής το οποίο στηρίζεται στο να χρησιμοποιηθεί η σχέση με την ΕΕ ως μοχλός για να προωθηθεί η περιφερειακή ενοποίηση στα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Το γεγονός ότι η ΕΕ έχει ενεργοποιήσει μηχανισμούς στήριξης αλλάζει τα δεδομένα ;

Η έρευνα έγινε το 2010 σε ένα πολύ άσχημο σημείο για την ΕΕ καθώς δεν είχε υιοθετήσει τους μηχανισμούς στήριξης  στα κράτη- μέλη που είχαν πληγεί από την οικονομική κρίση.  Τον τελευταίο μόνο χρόνο θα έλεγα που η Βραζιλία βρίσκεται σε πιο επίφοβη σχέση με την οικονομία της και που η ΕΕ φαίνεται να βρίσκει το δρόμο στο να λειτουργήσει συλλογικά, έχουν αρχίζει στη Βραζιλία να διαλύονται οι μύθοι για το τέλος  του ευρώ και περί εξόδου κρατών- μελλών από την ευρωζώνη. Όμως τους τελευταίους έξι μήνες φαίνεται ότι η ΕΕ έχει αρχίσει και κερδίζει πάλι το θαυμασμό προς το μοντέλο της.   Υπάρχει πάλι η αίσθηση του ότι η Ευρώπη καταφέρνει να βγει από την κρίση ενωμένη και το ενωμένη αποτελεί τον πόλο έλξης.

Who is Who 

  • Η Έλενα Λαζάρου είναι επικεφαλής του Κέντρου Διεθνών Σχέσεων (CRI) του Fundcao Getulio Vargas (CPDOC) της Βραζιλίας
  • Κάτοχος PhD Διεθνών Σχέσεων (2008) και MPhil Ευρωπαϊκών Σπουδών (2004) του Παν/μιου Κέμπριτζ.
  • Ερευνήτρια στο Κέντρο Έρευνας Διεθνής Πολιτικής (CIPR) του Παν/μιου Σέφιλντ (2007-2008)
  • Συνεργάτης στο Ελληνικό Παρατηρητήριο του Παν/μιου LSE (2009).
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s