Νέα ισορροπία δυνάμεων στον εμφύλιο της Συρίας

Γιώργος Ξ. Πρωτόπαπας

Νέες ισορροπίες στο μέτωπο του συριακού εμφυλίου δημιουργούν η στρατιωτική εμπλοκή της Ρωσίας, η ανάδειξη των σύριων Κούρδων σε σημαντικό παράγοντα και η αποτυχία της Τουρκίας να επηρεάσει τις εξελίξεις. Η ενδελεχής ανάλυση των εξελίξεων μας επιτρέπει να ορίσουμε το ποιοι πραγματικά είναι οι χαμένοι και το ποιοι οι κερδισμένοι της συριακής γεωπολιτικής σκακιέρας. Η ενίσχυση της θέσης του σύριου προέδρου Μπασάρ Άσαντ από τις ρωσικές στρατιωτικές επιχειρήσεις έχουν θορυβήσει το «σουνίτικο άξονα» καθώς οι κύριοι εκπρόσωποί του, Τουρκία και Σαουδική Αραβία, εμφανίζονται ετοιμες να διεξάγουν τις δικές επιχειρήσεις σε συριακά εδάφη καθώς οι μεγάλοι αντίπαλοί τους Ρωσία και Ιράν αντίστοιχα, παγιώνουν την προώθηση των συμφέροντών  τους.

Η συμφωνία για κατάπαυση του πυρός στη Συρία που τέθηκε σε ισχύ την 27η Φεβρουαρίου φαίνεται με μια πρώτη ματιά να εξυπηρετεί σε ένα βαθμό τα ρωσικά συμφέροντα. Η εύθραυστη εκεχειρία που συμφωνήθηκε στη διάσκεψη του Μονάχου από Ουάσιγκτον και Μόσχα δεν περιλαμβάνει τις επιχειρήσεις εναντίον των  ισλαμικών εξτρεμιστικών οργάνωσεων  Ισλαμικό Κράτος σε Ιράκ και Συρία (ISIS) και του Μετώπου Αλ Νόσρα, παρακλάδι της Αλ Κάιντα στη Συρία. Οι στρατιωτικές δυνάμεις του προέδρου Μπασάρ Άσαντ και η Ρωσία δεσμευθήκαν να παύσουν τις επιθέσεις και τους βομβαρδισμούς εναντίον των συριακών αντιπολιτευτικών δυνάμεων και να μην επιχειρήσουν να καταλάβουν τα εδάφη που ελέγχουν. Δεσμεύθηκαν ακόμα να επιτρέψουν την άμεση πρόσβαση οργανισμών ανθρωπιστικής βοήθειας στις περιοχές που βρίσκονται υπό τον επιχειρησιακό ελεγχό τους. Ωστόσο Δαμασκό και Μόσχα ενδέχεται να ερμηνεύσουν κατά δοκούν αν μια ομάδα ανταρτών  συνδέεται με το ISIS ή την Αλ Νούρσα, με βάση το πώς συμπεριφέρεται και πως ενεργεί στο πεδίο της μάχης. Η κατάπαυση του πυρός που συμφωνήθηκε στη Διάσκεψη του Μονάχου σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές δεν αναμένεται να επηρεάσει τις επιχειρήσεις του συριακού κυβερνητικού στρατού καθώς ο πρόεδρος Άσαντ έχει χαρακτήρισει όλους τους εχθρούς τους τρομοκράτες.

Οι πρόεδροι των ΗΠΑ και της Ρωσίας, Μπάρακ Ομπάμα και Βλαντιμίρ Πούτιν αντίστοιχα, αποφάσισαν να επέμβουν στο συριακό εμφύλιο με γνώμονα την προάσπιση των εθνικών συμφερόντων τους αλλά μέχρι στιγμής ωφελημένος εμφανίζεται ο Πούτιν.  Τα στοιχεία το  αποδεικνύουν με τον καλύτερο τρόπο καθώς η αμερικάνικη αεροπορία μεταξύ Αυγούστου 2014 και Σεπτεμβρίου 2015 διεξήγαγε  4.669 επιθέσεις για να βοηθήσει τους σύριους μετριοπαθείς αντάρτες να αντιμετωπίσουν το ISIS χωρίς όμως να καταφέρει να τους δώσει ένα στρατηγικό και επιχειρησιακό πλεονέκτημα. Αντίθετα η δύναμη πυρός των ρωσικών επιχειρήσεων αποδείχθηκε ιδιαίτερα αποφασιστική και άλλαξε  δραματικά την πορεία του εμφυλίου υπέρ των δυνάμεων του Άσαντ.  Ρωσικά βομβαρδιστικά από τον Σεπτέμβριο του 2015 επιχειρούσαν 510 πτήσεις την  εβδομάδα  πάνω από  στόχους του ISIS και ρωσικά τανκ ενσωματώθηκαν στις καταπονημένες από τις μάχες συριακές κυβερνητικές δυνάμεις.

Η ρώσο – κουρδική εξίσωση

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν με τον τρόπο που επέλεξε να διαχειριστεί τη συμμετοχή της χώρας του μέσα στο  συριακό εμφύλιο έχει ενδυναμώσει το διεθνές του προφίλ από τη στιγμή που κατάφερε να δείξει στην διεθνή κοινότητα ότι είναι ισότιμος και βασικός συνομιλητής στη λήψη αποφάσεων για τη διαχείριση του συριακού προβλήματος. Η κρίση στις σχέσεις της Ρωσίας με την Τουρκία με την κατάρριψη του ρωσικού βομβαρδιστικού  έφερε σε ακόμα πιο δύσκολή θέση την κυβέρνηση της Άγκυρας που βλέπει να απειλείται από τη δυναμική των σύριων Κούρδων του YPG που έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν αυτόνομους κουρδικούς θύλακές.

Ο Πούτιν επιχειρεί να προσεγγίσει  αντάρτικες ομάδες για να μπορέσει να αποκτήσει σημαντικότατη επιρροή και μέσα σε μια μεταπολεμική Συρία. Η Μόσχα έχει σχεδιάσει, σύμφωνα με το ρεπορτάζ του βρετανικού Spectator μια λίστα από  τριάντα οκτώ συριακές αντάρτικες δυνάμεις, εν δυνάμει συμμάχους της, συμπεριλαμβάνοντας και τον πρόεδρο του Συριακού Εθνικού Συμβουλίου. Πριν λίγους μήνες ένα αριθμός ηγετών από αντάρτικες ομάδες επισκέφθηκε τη Μόσχα και συζήτησαν χωρίς όμως ιδιαίτερη επιτυχία κάποιους όρους.

Οι καλύτεροι όμως σύμμαχοι της Μόσχας αποδεικνύεται ότι είναι οι σύριοι Κούρδοι καθώς μπορεί και να τους χρησιμοποιήσει και ως μοχλό πίεσης απέναντι στην Άγκυρα. Η κουρδική «Δημοκρατική Αυτοδιοίκηση της Ροτζάβα» που σχημάτισε μια κυβέρνηση μέσα στη συριακή κουρδική περιοχή άνοιξε ένα γραφείο εκπροσώπησης στη Μόσχα. Παράλληλα διακόσιοι ρώσοι στρατιωτικοί σύμβουλοι αναπτύχθηκαν στην ελεγχόμενη από τους κούρδους πόλη Κουαμισλί, δίπλα στα τουρκικά σύνορα, για να βοηθήσουν στο να καταστεί ασφαλή ένα αεροδρόμιο που χρησιμοποιείται από τις ρωσικές δυνάμεις στη μάχη εναντίον του ISIS.

Οι συριακές κουρδικές  Μονάδες Λαϊκής Άμυνας (YPG) – ένοπλη πτέρυγα του κουρδικού Κόμματος Δημοκρατικής Ένωσης (PYD) κατάφεραν και προέλασαν προς τα ανατολικά προκαλώντας την αντίδραση του τούρκου πρωθυπουργού Αχμέτ Νταβούτογλου, δηλώνοντας ότι δεν θα επιτρέψει η Τουρκία την κατάληψη της  πόλης Αζάζ.  Οι κουρδικές YPG κατέλαβαν με την στήριξη της ρωσικής αεροπορίας (πρώτη φορά συνεργάστηκαν) την πόλη Τελ – Ριφάατ που βρίσκεται κοντά στην Αζάζ. Οι σύριοι Κούρδοι εξελίσσονται σε σημαντικό παράγοντα των εξελίξεων καθώς έχουν και την αμερικάνικη υποστήριξη όπου τους βοήθησε το καλοκαίρι να απελευθερώσουν την πόλη Τελ – Αμπιάτ από το ISIS.

Οι σύριοι Κούρδοι  ισορροπούν μέχρι στιγμής μεταξύ ρωσικών και αμερικάνικων συμφερόντων αλλα το θέμα είναι μέχρι πότε θα μπορούν να το πράττουν. Οι σύριοι Κούρδοι έχουν σύμφωνα με ανάλυση του  Al – Monitor δυο επιλογές: (α) είτε να διευρύνουν τη συνεργασία τους με τη Ρωσία που σημαίνει ότι θα πρέπει να επεκτείνουν το καντόνι της Αφρίν προς ανατολάς και να το συνδέσουν με τα κουρδικά καντόνια Κομπάνι και Τζατζίρα, δημιουργώντας ένα κουρδικό διάδρομο μεταξύ Τουρκίας και των ελεγχόμενων από τις σουνίτικες ομάδες συριακών περιοχών (εφιαλτική εξέλιξη για το σουνίτικο άξονα που καθοδηγείται  από Τουρκία και Σαουδική Αραβία  και (β) είτε να επεκταθούν ανατολικό -δυτικά υπό την προστασία των ΗΠΑ και να βάλουν άμεσο στόχο τη Ράγκα, την «πρωτεύουσα» του Ισλαμικού Κράτους σε Ιράκ και Συρία (ISIS). Εάν επιλεγεί αυτή η στρατηγική τότε οι YPG θα έχουν την πλήρη στήριξη των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) που συνεργάζονται με τις αμερικανούς, θα χρειαστούν βοήθεια από ένοπλες σουνίτικες αντιπολιτευτικές ομάδες που δρουν γύρω από το Αλέπο και θα πρέπει να συνεννοηθούνε και με τις συριακές κυβερνητικές δυνάμεις.

Τουρκία  και  Σαουδική Αραβία σε αναζήτηση ρόλου

Η Τουρκία από την πλευρά της εμφανίζεται η μεγάλη χαμένη του συριακού εμφύλιου, τόσο από την αντιπαλότητα της με τη Ρωσία όσο και από το σημαντικό ρόλο των σύριων Κούρδων. Η Άγκυρα και το Ριάντ επένδυσαν στην πτώση του Άσαντ και στην ενίσχυση των σουνίτικων  εξτρεμιστικών οργανώσεων, με αποτέλεσμα την ανάδειξη του ISIS.  Η Τουρκία επιχειρεί σύμφωνα με αναλυτές να επιστρέψει στη «σκακιέρα» του συριακού εμφυλίου  δημιουργώντας μιας σουνίτικη αεροπορική δύναμη εναντίον του ISIS, με ενταγμένες μέσα σε αυτή τη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ, ώστε πείσει τους αμερικανούς ότι πράγματι έχει την πρόθεση να «συμμετάσχει στην εκστρατεία εναντίον του ISIS». H Σαουδική Αραβία έχει ανταποκριθεί στέλνοντας έξι αεροπλάνα τύπου F-15 στην αεροπορική βάση του Ικονίου για κοινή εκπαίδευση με τούρκους πιλότους, όπου και περιλαμβάνει κοινές αεροπορικές ασκήσεις και αεροπορικό συντονισμό.

Η Τουρκία φαίνεται προετοιμασμένη για διεξαγωγή επιχειρήσεων σε συριακό έδαφος σε περίπτωση που η κατάσταση ξεφύγει, δηλαδή όταν κρίνει ότι οι σύριοι Κούρδοι θέσουν τις προϋποθέσεις για τη δημιουργία ενός κουρδικού κράτους (αναφερθήκαμε εκτενώς σε ανάλυσή μας στο τεύχος Φεβρουαρίου της Α&Δ).

Η Σαουδική Αραβία από την πλευρά της έχει το δικό της πρόβλημα που παραπέμπει στο μεγάλο περιφερειακό της ανταγωνιστή, το σιϊτικό Ιράν, στενό σύμμαχο του Μπασάρ Ασαντ. Η Τεχεράνη προωθεί τα εθνικά της συμφέροντα μέσα στη Συρία με στόχο την εξόντωση του ISIS καθώς και την υπονόμευση του σουνίτικου άξονα στην περιφέρεια.  Η συμφωνία για τα πυρηνικά Ιράν και Δύσης αποτελεί ένα ακόμα πρόβλημα για τη Σαουδική Αραβία καθώς βλέπει να υποβαθμίζεται η σχέση της με την Ουάσιγκτον.  Η στρατηγική του Ριάντ πάνω στο συριακό εμφύλιο αλλάζει από τη στιγμή της ρωσικής εμπλοκής, όπου και έδωσε ένα σημαντικό πλεονέκτημα στις δυνάμεις Ασαντ μεταβάλλοντας ριζικά την πορεία του εμφυλίου. Ο νεαρός και φιλόδοξος υπουργός Άμυνας της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν έχει αποδείξει ότι δεν συμμερίζεται την πολιτική των προκατόχων του καθώς έχει εγκαινιάσει τακτικές που δεν συμβάδιζαν με παραδοσιακές στρατηγικές του Βασιλείου. Έχει ξεκινήσει ένα πόλεμο στην Υεμένη με τους αντάρτες Χουθι που στηρίζονται από το Ιράν και με βάση τα «διαπιστευτήριά» του δεν θα διστάσει να αντιμετωπίσει με κάθε τρόπο την ολοένα και αυξανόμενη ιρανική επιρροή στη Συρία.

Συμπεράσματα

Η κατάπαυση του πυρός στη Συρία αποτελεί ένα σημαντικό βήμα αλλα παραμένει εύθραυστη καθώς ο χαρακτηρισμός του όρου «τρομοκράτη» είναι ευμετάβλητος από την πλευρά του καθεστώς της Δαμασκού. Οι συνεχιζόμενες επιχειρήσεις εναντίον του ISIS από τις ρωσικές δυνάμεις και τον κυβερνητικό στρατό του Άσαντ δείχνουν ότι η Μόσχα δεν θα αφήσει σε καμία περίπτωση τους μαχητές του ISIS να ανακτήσουν την δυναμική τους. Ταυτόχρονα η κατάπαυση του πυρός καθησυχάζει και την Τουρκία καθώς «παγώνει» και τις συριακές κουρδικές επιχειρήσεις. Όμως η αρένα του συριακού εμφύλιου, εξαιτίας των πολλών μετώπων, των proxy warriors και των στυγνών εθνικών συμφερόντων παραμένει μια  περιοχή που μπορεί να τινάξει ανά πασα στιγμή «στον αέρα» την όποια εκεχειρία.

Αναδημοσιεύτηκε από Άμυνα & Διπλωματία, Μάρτιος  2016, Τεύχος 292, σ.σ.18-20

AΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ Η ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΤΟΥ  ΑΡΘΡΟΥ

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s