Επικίνδυνες ισορροπίες για ΝΑΤΟ και Ρωσία

Στρατιωτικές ασκήσεις και επιθετικές ρητορικές

Oι τεταμένες σχέσεις με τη Ρωσία και η «open door policy» δίνουν μια επιπλέον βαρύτητα στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ της Βαρσοβίας (8 – 9 Ιουλίου 2016) όπου και θα κληθεί να πάρει αποφάσεις με σοβαρό αντίκτυπο στη διαχείριση της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Το NATO αν και εδώ και καιρό έχει παύσει να χαρακτηρίζει επίσημα ως εχθρό τη Ρωσία και να συνεχίζει να θεωρεί ότι υπάρχει η πιθανότητα για συνεργασία υπό προϋποθέσεις, εντούτοις καθιστά σαφές με τις ενέργειές του ότι δεν αντιλαμβάνεται πλέον τη Μόσχα ως ένα συνεργάτη.

Η επέκταση της αμερικάνικης αντιπυραυλικής ασπίδας στη νοτιοανατολική Ευρώπη και η μεγάλης κλίμακας Νατοϊκές ασκήσεις σε Πολωνία και  Βαλτική  θεωρούνται από τη Μόσχα επιθετικές κινήσεις και περιπλέκουν ακόμα περισσότερο τις ευαίσθητες ισορροπίες. Ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντιμίρ Πούτιν από την πλευρά του εισηγήθηκε την ενίσχυση των αμυντικών δυνάμεων της χώρας του απέναντι στις «επιθετικές ενέργειες του ΝΑΤΟ» επισημαίνοντας παράλληλα ότι ο κόσμος χρειάζεται ένα σύγχρονο και συλλογικό σύστημα ασφαλείας.

Οι σχέσεις ΝΑΤΟ και Ρωσίας επιδεινώθηκαν με την ουκρανική κρίση καθώς μετά την προσάρτηση της Κριμαίας η Ατλαντική Συμμαχία ανέστειλε την πολιτική και στρατιωτική συνεργασία με τη Ρωσία ενώ ταυτόχρονα άφηνε ανοιχτό και ένα παράθυρο διαλόγου. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Γενς Στόλτενμπεργκ δήλωσε το Μάιο από την Πολωνία ότι το μόνο που μπορεί να κάνει ο στρατιωτικός οργανισμός είναι να αποφύγει την κλιμάκωση των εντάσεων και να προωθήσει το διάλογο. Προηγουμένως η σύγκλιση του Συμβούλιο ΝΑΤΟ – Ρωσίας του Απριλίου 2016 δεν επέφερε κάποιο θετικό αποτέλεσμα αλλά αντίθετα επιβεβαίωσε την ύπαρξη των έντονων διαφωνιών.

Νατοϊκή επίδειξη στρατιωτικής δύναμης

Το ΝΑΤΟ σε μια επίδειξη δύναμης και αυτοπεποίθησης έναντι της Ρωσίας πραγματοποίησε ασκήσεις με στόχο να δείξει ότι είναι απόλυτα ικανό να προστατέψει την ανατολική πλευρά του από μια ρωσική επιθετικότητα. Η Πολωνία στις 7 – 17 Ιουλίου αποτέλεσε και το επίκεντρο των μεγαλύτερων Νατοϊκών ασκήσεων στην ανατολική Ευρώπη από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου όπου είχαν την κωδική ονομασία «Anaconda 2016». Η άσκηση βασίστηκε στο σενάριο μιας ρωσικής εισβολής στη Πολωνία και συμμετείχαν 31.000 στρατιώτες από 24 χώρες. Παράλληλα στις 3- 19 Ιουνίου διεξάχθηκαν και μεγάλης κλίμακας ναυτικές ασκήσεις στη Βαλτική με την κωδική ονομασία «BALTOPS 16» όπου συμμετείχαν 15 κράτη – μέλη του ΝΑΤΟ και τα συμμαχικά κράτη Φιλανδία και Σουηδία.

Η περιοχή της Βαλτικής εξελίσσεται σε νέο εντονο πεδίο αντιπαράθεσης Ουάσιγκτον και Μόσχας με την Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία να είναι «δορυφόροι» των ΗΠΑ και να επιδεικνύουν αισθήματα ρωσοφοβίας εξαιτίας του ότι προσαρτήθηκαν από τη Σοβιετική Ένωση κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και βιώσαν μια πολυετή σοβιετική κυριαρχία. Ταυτόχρονα και η Πολωνία ένα άλλο κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ εκφράζει έντονες ανησυχίες για ρωσικό επεκτατισμό και πρόσφατα εγκαινίασε τις κατασκευές για μια στρατιωτική βάση στο Redzikowo όπου θα στεγάσει συστοιχίες της αμερικάνικης αντιπυραυλικής ασπίδας στο πλαίσιο επέκτασής της μέσα στη νοτιοανατολική Ευρώπη.

Το ΝΑΤΟ έχει θέσει ως προτεραιότητα την προστασία της Βαλτικής σε μια ενδεχόμενη ρωσική εισβολή και στη Σύνοδο Κορυφής της Βαρσοβίας αναμένεται να επισημοποιηθεί η συμφωνία για την εκ περιτροπής ανάπτυξη τεσσάρων ταγμάτων (1.000 στρατιωτών) στις χώρες της περιοχής. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Γενς Στόλτενμπεργκ έχει δηλώσει ότι τα κράτη- μέλη της Ατλαντικής Συμμαχίας ενέκριναν την ανάπτυξη ενός τάγματος σε καθένα από τα τέσσερα κράτη, τη Λετονία, τη Λιθουανία, την Εσθονία και την Πολωνία. Όμως η κίνηση του ΝΑΤΟ δεν εξάλειψε πλήρως τη ρωσική απειλή καθώς η Μόσχα έχει τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει αντισυμβατικές και υβριδικές τακτικές πολέμου, όπως κυβερνοεπιθέσεις και οικονομικά αντιμέτρα.

Οι χώρες της Βαλτικής πιέζουν συνεχώς για στρατιωτική ενίσχυση από το ΝΑΤΟ και στο πλαίσιο αυτό η Λετονία, σύμφωνα με το The Word Affairs Journal προτείνει στην Ατλαντική Συμμαχία να χρησιμοποιήσει το παλιό σοβιετικό λιμάνι της Λιέπαγια. Το ΝΑΤΟ διεξάγει τακτικά ναυτικές ασκήσεις στην Βαλτική αλλά δεν διαθέτει μόνιμη ναυτική παρουσία. H Βαλτική Θάλασσα γίνεται το επίκεντρο μιας ολοένα και πιο έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας και είναι επίσης μια εξαιρετικά πολυσύχναστη ναυτιλιακή οδό που χρησιμοποιείται τόσο από τη Ρωσία όσο και από τους γείτονές της.

Ένα ακόμα «μέτωπο» του ΝΑΤΟ με τη Ρωσία αποτελεί και μια ενδεχόμενη διεύρυνση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς με Γεωργία και Ουκρανία στο πλαίσιο της «open door and partnership policy». Οι δύο χώρες είναι εταίροι του ΝΑΤΟ και έχουν τακτική συμμετοχή σε στρατιωτική εκπαίδευση και ασκήσεις της Ατλαντικής Συμμαχίας. Το ΝΑΤΟ στη Σύνοδο Κορυφής του Βουκουρεστίου (2008) υποσχέθηκε ένταξη στη Γεωργία υπό τον όρο ότι θα εκπληρώσει όλες τις απαραίτητες προϋποθέσεις. Η απόφαση αυτή επιβεβαιώθηκε και στις Συνόδους Κορυφής του ΝΑΤΟ του 2009, 2010, 2012 και 2014. Η Ρωσία έχει τα τελευταία χρόνια επανειλημμένα αντιδράσει στην επέκταση του ΝΑΤΟ κατά μήκος των συνόρων της

Αναφορικά με την Ουκρανία το ΝΑΤΟ είχε δηλώσει το 2008 ότι κάποια μέρα θα γίνει κράτος – μέλος της Ατλαντικής Συμμαχίας. Ωστόσο τα σχέδια για την ένταξη στο ΝΑΤΟ «πάγωσαν» μετά τις προεδρικές εκλογές του 2010 όταν εκλέχτηκε πρόεδρος ο Βίκτορ Γιανουκόβιτς ο οποίος ακολούθησε μια φιλορωσική πολιτική. Οι ισορροπίες άλλαξαν μετά την ουκρανική κρίση και ο τωρινός πρόεδρος της χώρας Πέτρο Ποροσένκο προσπαθεί για την ένταξη. Ο Ποροσένκο επιδιώκει να πείσει με το ουκρανικό Strategic Defense Bulletin που εκδόθηκε στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται για την ένταξη της χώρας του στην Ατλαντική Συμμαχία. Οι υπουργοί Άμυνας του ΝΑΤΟ συμφώνησαν στις 15 Ιουνίου 2016 για την ενίσχυση της υποστήριξης του ΝΑΤΟ προς την Ουκρανία με ένα Comprehensive Package of Assistance. Το συγκεκριμένο πακέτο έχει στόχο να βοηθήσει την Ουκρανία να ενισχύσει την άμυνά της και να οικοδομήσει ισχυρότερες δομές ασφάλειας.

Ρωσικές αντιδράσεις

H Ρωσία ενισχύει τις αμυντικές της δυνατότητες και στέλνει το μήνυμα στην Ατλαντική Συμμαχία ότι είναι ετοιμοπόλεμη. Ταυτόχρονα δίνει έμφαση στη διπλωματία, το διάλογο και τη συνεργασία, επιδιώκει μια συλλογική διαχείριση της ευρωπαϊκής ασφάλειας και θεωρεί τις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες παραδοσιακή σφαίρα επιρροής της.

Όμως η ένταξη των κρατών της Βαλτικής στις ευρωατλαντικές δομές δεν κατάφερε να θέσει ένα τέλος στη ρωσική επιρροή. Οι τρεις χώρες εξακολουθούν να διατηρούν σημαντικές ρωσικές μειονότητες, με την Εσθονία να έχει 24% ρωσόφωνους, τη Λετονία 27% και τη Λιθουανία μόνο 6% Οι ρωσικοί πληθυσμοί έχουν και τη δυνατότητα της πολιτικής τους εκπροσώπησης μέσω κομμάτων, όπως το εσθονικό και Center Party και το λετονικό Harmony Center.

Επιπλέον η ρωσική συμβατική στρατιωτική απειλή εξακολουθεί να αποτελεί μια σημαντική ανησυχία για Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία. Η ουκρανική κρίση είχε ως αποτέλεσμα μια σταδιακή αύξηση των στρατιωτικών δυνάμεων τόσο από την πλευρά της Ρωσίας όσο και από την πλευρά της Δύσης όπου είχαν άμεσο αντίκτυπο στις χώρες της Βαλτικής. Η Ρωσία έχει ενισχύσει τις δυνάμεις της μέσα στη Δυτική Στρατιωτική Περιοχή που εφάπτεται με τις χώρες της Βαλτικής και έχει επίσης αυξήσει τις υπερπτήσεις κοντά στον εναέριο χώρο της Εσθονίας, της Λετονίας και της Λιθουανίας κατά μήκος της Βαλτικής Θάλασσας.

Παράλληλα η Ρωσία δεν επιθυμεί και μια πιθανή ένταξη της Γεωργίας και της Ουκρανίας στην Ατλαντική Συμμαχία. Ο ρωσος πρεσβευτής στο ΝΑΤΟ Αλεξάντερ Γκρούσκο δήλωσε ότι θα ήταν ένα πλήγμα για την ευρωπαϊκή ασφάλεια το να γίνει η Γεωργία κράτος – μέλος του ΝΑΤΟ. Η Ρωσία από την πλευρά της λαμβάνει τα δικά της μέτρα στο ενδεχόμενο περαιτέρω διεύρυνσης του NATO προς ανατολάς κατασκευάζοντας μια στρατιωτική βάση κοντά στα σύνορα με την Ουκρανία, την πιο πρόσφατη στην αλυσίδα νέων βάσεων κατά μήκος της περιοχής που η Μόσχα αντιλαμβάνεται ως την πρώτη γραμμή μετώπου σε μια πιθανή σύγκρουση με την Ατλαντική Συμμαχία. Η Ρωσία έχει επίσης διεξάγει και στρατιωτικές ασκήσεις που συνδυάζουν τη χρήση πυρηνικών και συμβατικών στρατιωτικών δυνάμεων.

Συμπεράσματα

ΝΑΤΟ και Ρωσία φαίνεται να επαναφέρουν ένα «ψυχροπολεμικό κλίμα» που παραπέμπει σε μια επικοινωνιακή διελκυστίνδα, με την κάθε πλευρά να εμφανίζεται αλώβητη και νικήτρια. Η Ατλαντική Συμμαχία με τις στρατιωτικές ασκήσεις σε Βαλτική και Πολωνία στέλνει το μήνυμα ότι είναι πανέτοιμη στο να προστατέψει την «ανατολική της πλευρά». Ωστόσο ο γερμανός υπουργός Εξωτερικών Φρανκ-Βέλτερ Σταϊνμάγερ επέκρινε το ΝΑΤΟ δηλώνοντας ότι είναι «πολεμοχαρείς» οι κινήσεις του στην ανατολική Ευρώπη και ότι οι εκτεταμένοι ελιγμοί του είναι αντιπαραγωγικοί για την ασφάλεια στην περιοχή και θα μπορούσαν να αναζωπυρώσουν τις εντάσεις.

Η Ρωσία από την άλλη πλευρά δείχνει με τις υπερπτήσεις μαχητικών αεροσκαφών πάνω από τη Βαλτική και με την αλυσίδα νέων στρατιωτικών βάσεων ότι εκσυγχρονίζει τις ένοπλες δυνάμεις της και  στέλνει το δικό της μήνυμα ότι είναι ετοιμοπόλεμη και ότι δεν θα ανεχθεί μια περαιτέρω διεύρυνση της Ατλαντικής Συμμαχίας.

Η νέα αντιπαράθεση ΝΑΤΟ – Ρωσίας προκλήθηκε με αφορμή την ουκρανική κρίση και την προσάρτηση της Κριμαίας στη ρωσική επικράτεια. Οι εντάσεις πάντα θα αυξομειώνονται και εκτιμάται ότι ακόμα και ένα θερμό επεισόδιο ή ατύχημα θα είναι διαχειρίσιμο. Ούτε το ΝΑΤΟ, ούτε η Ευρώπη, ούτε η Ρωσία επιδιώκουν στην ουσία μια πολεμική αντιπαράθεση σε μια περίοδο που έχουν οικονομικά προβλήματα.

Αν και οι διμερείς σχέσεις ΗΠΑ και Μόσχας έχουν περιέλθει στα πιο χαμηλά επίπεδα από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου οι δυο δυνάμεις παραμένουν ανήσυχες για κοινά «καυτά» θέματα που απειλούν την εθνική τους ασφάλεια, όπως η ισλαμική τρομοκρατία. Μια ρωσό- νατοϊκή σύγκρουση μέσα στην Ευρώπη δεν εξυπηρετεί καμία πλευρά αλλά ούτε και  τα κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχουν διαφορετικού επιπέδου διμερείς σχέσεις και συνεργασίες με τη Μόσχα.

Γιώργος Ξ. Πρωτόπαπας

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΆΜΥΝΑ & ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ, Τεύχος 296, Ιούλιος – Αύγουστος 2016, σσ. 14-16

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s