Μεταναστευτική κρίση: «Η αχίλλειος πτέρνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης »

Γιώργος Ξ. Πρωτόπαπας

Η μεταναστευτική κρίση έχει εξελιχθεί σε ένα «hot topic» της Ευρωπαϊκής Ένωσης που υπονομεύει την ενότητά της, αποκαλύπτει την ανεπάρκεια της να το διαχειριστεί και ενισχύει ακροδεξιές και ξενοφοβικές τάσεις. Το μεταναστευτικό συζητήθηκε στις διεργασίες της 71ης Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών και στη Σύνοδο της Βιέννης μια άτυπης συνάντησης των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων της «Διαδρομής των Δυτικών Βαλκανίων». Οι αντιδράσεις των κυβερνήσεων των κρατών – μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι και αυτές που θα διαμορφώσουν και το πλαίσιο δράσης του ευρωπαϊκού οργανισμού. Ωστόσο απαιτείται συνεργασία με τις ΗΠΑ και με τις εμπλεκόμενες ξένες δυνάμεις στο συριακό εμφύλιο καθώς το προσφυγικό πρόβλημα δεν αφορά μόνο την ευρωπαϊκή ήπειρο από τη στιγμή η ασταθής Μέση Ανατολή επηρεάζει και άλλες αραβικές χώρες. Μια προσέγγιση της μεταναστευτικής κρίσης βάση στοιχείων και ερμηνείας τους επισημαίνει ακόμα περισσότερο τις διαστάσεις του προβλήματος.

Η εικόνα των δεδομένων

Η μεταναστευτική κρίση που μαστίζει την Ευρώπη γίνεται ακόμα πιο κατανοητή από το πως την αποτυπώνουν οι αριθμοί και από τις έρευνες που μας δείχνουν την άποψη των ευρωπαίων πολιτών. Τα στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες αναφέρουν ότι 300.609 πρόσφυγες εισήλθαν μέσα στο 2016 στην Ευρώπη από τη θάλασσα, σε σύγκριση με το 1.015.078 του 2015 και ότι 3.498 πρόσφυγες πέθαναν/εξαφανίστηκαν μέσα στο 2016. Το 61% των ατόμων προήλθαν από τις κύριες δέκα χώρες που προκαλούν τις προσφυγικές ροές. Πιο συγκεκριμένα το 28% των προσφύγων έχει προέλευση τη συριακή- αραβική χερσόνησο, το 14% το Αφγανιστάν και το 9% το Ιράκ.

Οι πολίτες των κρατών- μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν ήδη διαμορφώσει άποψη για την μεταναστευτική κρίση, σύμφωνα με μια έρευνα του αμερικάνικου Pew Research Center που έγινε πριν τα τρομοκρατικά χτυπήματα του καλοκαιριού σε Γαλλία και Γερμανία. Βάση των στοιχείων της έρευνας πολλοί ευρωπαίοι πολίτες φοβούνται ότι η εισροή των προσφύγων θα αυξήσει την πιθανότητα τρομοκρατικών επιθέσεων αλλά και ότι θα επιβαρύνει τις χώρες τους. Ένας μέσος όρος 59% των πολιτών σε 10 χώρες της Ε.Ε ανησυχεί για την προοπτική της αύξησης της τρομοκρατίας. Το 76% προέρχεται από την Ουγγαρία, το 71% από την Πολωνία, το 61% από τη Γερμανία και την Ολλανδία και το 60% από την Ιταλία. Επιπλέον η πλειοψηφία των πολιτών από Πολωνία, Ουγγαρία, Ελλάδα και Ιταλία εκτιμούν ότι ένας μεγάλος αριθμός των προσφύγων από Ιράκ και Συρία αποτελούν σημαντική απειλή για τις χώρες τους. Ένα άλλο σημαντικό εύρημα της έρευνας δείχνει ότι στη συντριπτική τους πλειοψηφία οι ευρωπαίοι πολίτες θεωρούν ότι η Ε.Ε. έχει διαχειριστεί με άσχημο τρόπο την προσφυγική κρίση. Η πλειοψηφία των πολιτών από κάθε χώρα που συμμετείχε στην έρευνα του Pew Research Center αποδοκίμασε τον τρόπο για το πώς η Ε.Ε. χειρίζεται τους πρόσφυγες, συμπεριλαμβανομένων ενός εντυπωσιακού 94% των ελλήνων και 88% των σουηδών.

H αποκωδικοποίηση των στοιχείων της μεταναστευτικής κρίσης από την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες και το Pew Research Center οδηγεί στο συμπέρασμα ότι: η μείωση των εισροών των μεταναστών μέσα στο 2016 σε σύγκριση με το 2015 οφείλεται στο κλείσιμο της «Βαλκανικής Οδού», στο ότι οι μετανάστες κατάλαβαν ότι δεν είναι πλέον ανοιχτά τα σύνορα από όλους στην Ευρώπη και σε ένα βαθμό και στα μέτρα που έλαβε η Τουρκία για να περιορίσει τις προσφυγικές ροές να εισέλθουν στο Αιγαίο. Το κύριο αίτιο του προβλήματος είναι ο συριακός εμφύλιος που έχει οδηγήσει σε εκτοπισμό εκατομμυρίων αμάχων από τις εστίες τους. Το μεταναστευτικό συνδυάζεται σε ένα μεγάλο βαθμό με τη διεθνή ισορροπία δυνάμεων, την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, τα διαφορετικά εθνικά συμφέροντα των ξένων δυνάμεων και τους proxy wars (σιίτες- σουνίτες) που διεξάγονται στο συριακό έδαφος. Το Ισλαμικό Κράτος που δημιουργήθηκε από τον ανταγωνισμό των ξένων δυνάμεων μέσα σε Συρία αποτελεί σημαντική απειλή για τις ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις καθώς η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη θεωρεί ότι συριοι και ιρακινοί ισλαμιστές εξτρεμιστές μαχητές έχουν διεισδύσει υπό την κάλυψη του πρόσφυγα μέσα στην Ευρώπη. Παράλληλα οι ευρωπαίοι πολίτες ανησυχούν μήπως η μεταναστευτική κρίση αναζωπυρώσει τις εστίες ισλαμικού εξτρεμισμού μέσα στις μουσουλμανικές μειονότητες της Ευρώπης. Οι δεύτερης γενιάς μετανάστες που είναι αποκλεισμένοι από τον οικονομικό και κοινωνικό περίγυρο είναι επιρρεπής στον προσηλυτισμό του ισλαμικού φονταμενταλισμού. Βέβαια μεγάλες ευθύνες αποδίδονται και στους χειρισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης που απέτυχε να ελέγξει τα σύνορά της και στις παρενέργειες του  μεταναστευτικού που διχάζουν τα κράτη- μέλη της, και προβληματίζουν τους ευρωπαίους πολίτες για το πως και εάν θα ενσωματωθούν οι πρόσφυγες που ήλθαν και θα μείνουν στη χώρα τους.

Η αντίδραση των ελλήνων πολιτών (94% διαπιστώνει κακοδιαχείριση της μεταναστευτικής κρίσης από τις Βρυξέλλες) στην έρευνα του Pew Research Center υποδηλώνει: ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση άφησε την Ελλάδα απροστάτευτη, ότι η χώρα μετατρέπεται σε ένα κινούμενο «hot spot», ότι οι τοπικές κοινωνίες εμφανίζονται ανέτοιμες να υποδεχτούν τους πρόσφυγες και ότι υπάρχει μια ανησυχία για πόλεις μουσουλμάνων από μετανάστες που δεν θα μπορέσουν να περάσουν στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Παράλληλα θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι αντιμετωπίζεται με καχυποψία η συμφωνία που έκανε η Ευρωπαϊκή Ένωση με την Τουρκία καθώς θεωρεί ότι η γείτονα χώρα μπορεί να τη χρησιμοποιήσει για να προωθήσει τις παράνομες διεκδικήσεις της έναντι των ελληνικών εθνικών συμφερόντων.

Συμπεράσματα

Η μεταναστευτική κρίση δεν μπορεί να επιλυθεί με μεμονωμένες δράσεις αλλά μόνο μέσα από συλλογική λήψη αποφάσεων. Η συζήτηση του προσφυγικού στην 71η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών διεθνοποίησε το πρόβλημα και ευαισθητοποίησε τη διεθνή διπλωματική κοινότητα. Η επίλυση του προσφυγικού επιβάλει πρώτα από όλα τον τερματισμό της εμπόλεμης κατάστασης στη Συρία ώστε να μην εκτοπίζονται οι άμαχοι και να μην αναγκάζονται να αναζητήσουν στέγη στην Ευρώπη και στα άλλα κράτη της Μέσης Ανατολής. ΗΠΑ, Ρωσία, Τουρκία, Ιράν, Σαουδική Αραβία πρέπει να συμβιβαστούν και σε συνεργασία με Γερμανία, Γαλλία, Βρετανία να επιβάλλουν την ειρήνη με κάθε τρόπο στη Συρία.

Η πρώτη ταυτοποίηση των προσφύγων όταν εισέρχονται σε ευρωπαϊκό έδαφος αποτελεί ένα άλλο σημαντικό πρόβλημα. Οι υποδομές είναι ελλιπής και εμποδίζουν το έργο των ευρωπαϊκών αρχών ασφαλείας για σωστή καταγραφή και εντοπισμό πιθανών ισλαμιστών μαχητών πριν περάσουν σε άλλες χώρες. Το Ισλαμικό Κράτος σύμφωνα με διεθνή δημοσιεύματα προσπαθεί να εκμεταλλευθεί τις μεταναστευτικές ροές από τη Βόρεια Αφρική, στέλνοντας μαχητές στην Ευρώπη μέσω του λιβυκού πυρήνα του.

Επιπλέον τα κράτη- μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης οφείλουν να επιτύχουν μια συμφωνία για τις ποσοστώσεις για την αντιμετώπιση του προσφυγικού που θα διαμορφωθεί με βάση τις ανάγκες τους και το τι μπορούν να προσφέρουν και όχι με το να υπαγορεύονται από την κυβέρνηση του Βερολίνου. Τα κράτη- μέλη πρέπει να υιοθετήσουν μια ρεαλιστική προσέγγιση χωρίς πολιτικά «παιχνίδια» ώστε να προστατευτεί η ενότητα και να διατηρηθεί και το καθεστώς της Συνθήκης Σένγκεν. Τα κράτη των δυτικών Βαλκανίων που φιλοδοξούν κάποια στιγμή να ενταχθούν στην ευρωπαϊκή οικογένεια απέδειξαν ότι έχουν τη δυνατότητα να ελέγξουν τη ροή των μεταναστών και μπορούν βοηθήσουν σε περίπτωση που η συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκία αποδειχθεί περισσότερη εύθραυστη από ότι είναι.

Ταυτόχρονα οι χώροι φιλοξενίας των προσφύγων θα πρέπει να διαθέτουν τις απαραίτητες υποδομές στέγασης και υγιεινής ώστε είναι μην είναι «φυλακές ψυχών». Οι μουσουλμάνοι μετανάστες από την πλευρά τους θα πρέπει και αυτοί να σέβονται τις χώρες που τους φιλοξενούν και να κατανοούν τα προβλήματα των αρμόδιων αρχών της κάθε χώρας. Κάποιες αντιδράσεις μεταναστών ορισμένες φορές σκόπιμα μεγαλοποιούνται και χρησιμοποιούνται για προπαγάνδα και εθνικιστικές κορώνες με στόχο την ενίσχυση των ακροδεξιών τάσεων.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη καμπή και η μεταναστευτική κρίση αν γίνει ανεξέλεγκτη την απειλεί με διάλυση και επιστροφή στο «κράτη- πόλεις». Η χρηματοπιστωτική κρίση και οι διαφορές μεταξύ Βορά και Νότου έχουν ήδη προκαλέσει ρωγμές στην ευρωπαϊκή συνοχή και το προσφυγικό είναι εύκολο να τις μετατρέψει σε τεράστια ρήγματα.

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Άμυνα & Διπλωματία, Οκτωβριος 2016, Τεύχος 298 σ.σ.22-23 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s