H κουρδική «εξίσωση» της Συρίας

Ευαίσθητες ισορροπίες ανάμεσα σε ΗΠΑ, Ρωσία, Τουρκία

  Γιώργος Ξ. Πρωτόπαπας

O κουρδικός παράγοντας της Συρίας έχει εξελιχθεί σε μια παράμετρο που επηρεάζει τις γεωπολιτικές συνιστώσες του εμφυλίου πολέμου και τις σχέσεις ανάμεσα σε ΗΠΑ, Ρωσία και Τουρκία. Οι κουρδικές Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG), ένοπλη πτέρυγα του κουρδικού Κόμματος Δημοκρατικής Ένωσης (PYD), έχουν αναδειχθεί στην πιο αξιόμαχη στρατιωτική οργάνωση στο πόλεμο εναντίον του Ισλαμικού Κράτους σε Ιράκ και Συρία (ISIS).  Ο νέος  πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών  Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει ακόμα καταλήξει στο πως θα χειριστεί τους σύριους Κούρδους που αποτελούν σύμμαχο των αμερικανών. Ο  ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν έχει προτείνει στο προσχέδιο  Συντάγματος για μια μετα-πολεμική Συρία την αυτονομία των κουρδικών περιοχών. Ο τούρκος πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν από την πλευρά του επιδιώκει πάση θυσία να εμποδίσει τους σύριους Κούρδους να ενισχυθούν πολιτικά και γεωπολιτικά και να αποτρέψει την ενοποίηση των κουρδικών περιοχών που θα θέσουν σε κίνδυνο την εδαφική ακεραιότητα της χώρας του.

Οι σύριοι Κούρδοι μαχητές αποτελούν μέρος ενός στρατιωτικού συνασπισμού των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) όπου σύμφωνα με το Reuters, τον έχουν εφοδιάσει οι Ηνωμένες Πολιτείες με τροχοφόρα θωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού στο πλαίσιο ενίσχυσης για την καταπολέμηση του ISIS. Οι κουρδικές Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG) συνθέτουν τα δυο -τρίτα των μαχητών των SDF. Το αμερικάνικο Πεντάγωνο από την πλευρά του διευκρίνισε ότι ο εξοπλισμός κατευθύνθηκε στο Συριακό Αραβικό Συνασπισμό και όχι στις συριακές κουρδικές δυνάμεις. Όμως εδώ πρέπει να επισημανθεί ότι ο Συριακός Αραβικός Συνασπισμός εντάσσεται μέσα στις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF).

Γεωπολιτικές ισορροπίες

Η κυβέρνηση της Άγκυρας αντιτίθεται σε οποιαδήποτε συνεργασία των αμερικανών με τις κουρδικές Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG) επειδή έχουν διασυνδέσεις με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK). Η Τουρκία υποστηρίζει ότι οι μαχητές των YPG κινούνται ελεύθερα στις γραμμές του PKK και ανησυχεί ότι ο εφοδιασμός που καταλήγει στις YPG περνάει και στο PKK για να χρησιμοποιηθεί κατά τουρκικών στόχων. Αντιλαμβάνεται ότι η υποστήριξη της Ουάσιγκτον και της Μόσχας διευκολύνει τον απώτερο πολιτικό στόχο των σύριων Κούρδων που είναι η ένωση των τριών καντονιών στη βόρεια Συρία (Τζαζίρα, Κομπάνι, Αφρίν) σε μια αυτόνομη περιοχή παρόμοια με το μοντέλο  της  Κουρδικής Περιφερειακής Κυβέρνησης του Ιράκ. Οι τούρκοι φοβούνται ότι ένα συριακό αυτόνομο κρατίδιο θα ενισχύσει το αίτημα των τούρκων Κούρδων για  αυτονομία και ίσως επιδιώξουν και  την  απόσχιση με σκοπό τη δημιουργία ενός κουρδικού κρατιδίου.

Μόσχα και Τεχεράνη από την πλευρά τους υποστήριξαν τους σύριους Κούρδους, αφήνοντας τους να επεκταθούν μακριά από τις ζώνες επιρροής τους πάνω στη τούρκο- συριακή μεθόριο με το πρόσχημα ότι πολεμούν το ISIS. Η  Ρωσία και το σιίτικο Ιράν μπορούν να χρησιμοποιήσουν το συριακό κουρδικό  ως μοχλό πίεσης απέναντι στην Τουρκία που τρέμει την ιδέα μιας κουρδικής αυτονομίας και όχι μόνο. Η Ρωσία στο προσχέδιο Συντάγματος μιας μεταπολεμικής  Συρίας  προβλέπει  και παραχώρηση  καθεστώς αυτονομίας στους σύριους Κούρδους. Το ρωσικό προσχέδιο σύμφωνα με το Al – Monitor αντιλαμβάνεται τη διάταξη για την κουρδική αυτονομία ως μια  ικανοποιητική συμβιβαστική λύση για την ομοσπονδοποίηση της χώρας. H διάταξη ορίζει παρέχει ίσια δικαιώματα για  Κούρδους και Άραβες στις κουρδικές περιοχές. Επιπλέον δίνεται το δικαίωμα σε κάθε περιοχή της χώρας να νομιμοποιήσει τη χρήση της γλώσσας των πολιτών που συνιστούν την  πλειοψηφίας της επιπρόσθετα  από την επίσημη γλώσσα του κράτους.

Το σίτικο Ιράν επιδιώκει να αναδειχθεί σε περιφερειακή δύναμη της Μέσης Ανατολής να προστατεύσει το συριακό καθεστώς και να αποδυναμώσει την ανταγωνιστική σουνίτικη Τουρκία. Η φυσική έκβαση της ιρανικής επέκταση σε Ιράκ, Συρία και  Λίβανο  απαιτεί την εξουδετέρωση της Άγκυρας. Η Τεχεράνη προσπαθεί να αυξήσει την επιρροή της στην ευρύτερη περιοχή της  Μέσης Ανατολής, προκειμένου να μπορέσει να χειριστεί τη νέα αμερικάνικη διοίκηση του προέδρου Ντόναλτ Τραμπ που σε αντίθεση με την προκάτοχό του Μπάρακ Ομπάμα εκφέρει σοβαρές ενστάσεις για τη συμφωνία Δύσης και Τεχεράνης για τα πυρηνικά.

Ο Ντόναλτ Τραμπ έχει δηλώσει ότι θα ακολουθήσει μια διαφορετική στρατηγική από τον Ομπάμα στη Συρία και ότι θα επικεντρωθεί στην καταπολέμηση του ISIS. Επίσης έχει εκφράσει την επιθυμία του για μια επανεκκίνηση των διμερών σχέσεων με την Άγκυρα. Ωστόσο εκτιμάται ότι δεν θα μπορέσει αυτή να υλοποιηθεί αν η Ουάσιγκτον αποφασίσει να εφοδιάσει της κουρδικές Μονάδες Προστασίες του Λαού (YPG) με αντιαρματικά και οπλοπολυβόλα για τις επιχειρήσεις με στόχο την κατάληψη της  Αλ – Ράκκα της πρωτεύουσας του ISIS.  Το Πεντάγωνο έχει δεσμευτεί ότι αμερικάνικες ειδικές δυνάμεις θα εποπτεύουν τον οπλισμό που θα δοθεί στους μαχητές των κουρδικών YPG, θα τους αποτρέψουν από το να τον περάσουν στους μαχητές του PKK και όταν τελειώσει η μάχη θα αντικατασταθούν από αραβικές στρατιωτικές δυνάμεις. Η κυβέρνηση της Άγκυρας εγείρει όμως επιφυλάξεις και αναφέρει μια παρόμοια δέσμευση που δεν τηρήθηκε στη μάχη για την κατάληψη της πόλης Μανμπίτζ.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ιστορικά, σύμφωνα με αναλυτές, υποστηρίξει  οργανώσεις ή ομάδες που δεν δικαίωσαν τις προσδοκίες τους. Οι Μουτζαχεντίν στο Αφγανιστάν μετεξελίχθηκαν στους Ταλιμπάν με τις γνωστές επιπτώσεις.  Οι αντάρτες της Λιβύης διέπραξαν τις ίδιες ακρότητες όπως οι δυνάμεις του καθεστώτος  Μουαμάρ Καντάφι. Η κυριαρχούμενη από σιίτες κυβέρνηση του Ιράκ εκμεταλλεύτηκε την αμερικάνικη στρατιωτική εκπαίδευση για σχηματίσει και μονάδες που καταδίωξαν τους σουνίτες και τους Μπααθιστές. Ο Συριακός Ελεύθερος Στρατός (FSA) είναι ένα ετερόκλητο σώμα από αποστάτες του Εθνικού Συριακού Στρατού που πολλοί από αυτούς συνδέθηκαν με την Αλ- Νούρσα. Οι κουρδικές δυνάμεις (YPG) αντίθετα αποτελούν μια αξιόμαχη στρατιωτική και εκτιμούν ότι ήρθε η ώρα τους για να διασφαλίσουν τα συμφέροντά τους.

Συμπεράσματα

Η κουρδική συριακή «εξίσωση επιτρέπει υπολογισμούς με βάση μόνο δυο συνιστώσες τις σχέσεις που έχουν αναπτύξει Μόσχα και Τεχεράνη με τους Κούρδους στη γεωπολιτική «σκακιέρα» της Συρίας. Οι δυο δυνάμεις πετύχαν να  υποχρεώσουν την Τουρκία να υποχωρήσει από τις αρχικές θέσεις και να δεχθεί την παραμονή του σύριου προέδρου Μπασάρ Ασαντ στην επόμενη μέρα. Οι κουρδικές Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG) διαδραμάτισαν και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο «στρίμωγμα» του Ταγίπ Ερντογάν από τη στιγμή έχουν ( θα δείξει μέχρι πιο σημείο) τη στήριξη της Μόσχας και της Τεχεράνης). Όμως η βασική συνιστώσα είναι η στρατηγική που θα υιοθετήσει προς τους σύριους Κούρδους ο νέος αμερικανός πρόεδρος Ντόναλτ Τραμπ. Το ερώτημα είναι το  αν θα πάρει αποφάσεις που θα το φέρουν σε ευθεία αντιπαράθεση με το Ταγίπ Ερντογάν ο οποίος θεωρεί οποιαδήποτε οφέλη των σύριων Κούρδων καταστροφικά για την χώρα του. Η νέα αμερικάνικη διοίκηση πρέπει να αναπτύξει ένα σχέδιο για το τι συμφέρει και για το τι θα αποκομίσει από ένα συριακό αυτόνομο κουρδικό κρατίδιο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδεχομένως να θέλουν να διατηρήσουν μια ισορροπία μέχρι να μπορέσουν να καταλάβουν τις προθέσεις του Ερντογάν και να αποφασίσουν αν πρέπει  να χρησιμοποιήσουν τους Κούρδους ως μοχλό πίεσης.

Αναδημοσίευση από  το περιοδικό Άμυνα & Διπλωματία, τεύχος  303, Μάρτιος 2017, σ.σ. 18-20

AΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ Η ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΤΟY  ΑΡΘΡΟΥ

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s