Ουάσιγκτον και Τεχεράνη αντιμέτωπες στο «Ψυχρό Πόλεμο» της Μέσης Ανατολής

Η ερμηνεία της επιθετικότητας του Ντόναλντ Τραμπ και της επανεκλογής του Χασάν Ρουχανί

Γιώργος Ξ. Πρωτόπαπας

Ουάσιγκτον και Τεχεράνη φαίνεται να επιστρέφουν στην περίοδο της αντιπαράθεσης παρά τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα καθώς ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τράμπ επέλεξε να ταχθεί στο πλευρό της σουνίτικης Σαουδικής Αραβίας. Ο πρόσφατα επανεκλεγέντας ιρανός πρόεδρος Χασάν Ρουχανί από την πλευρά του αν και επιθυμεί να διατηρηθεί η συμφωνία για τα πυρηνικά δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση να ανεχθεί την ανάδειξή της Σαουδικής Αραβίας σε  περιφερειακή δύναμη η Σαουδική Αραβία που προωθεί τα συμφέροντα των σουνιτών στην ευρύτερη περιοχή. Η νέα υπό διαμόρφωση σχέση μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών αναμένεται να εντείνει την υφιστάμενη διαμάχη Τεχεράνης και Ριάντ στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής σε διεθνές διπλωματικό επίπεδο, στο παρασκήνιο και στη διεξαγωγή των proxy wars (πόλεμος δι’ αντιπροσώπων).

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΑΜΥΝΑ & ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΕΥΧΟΣ  306, ΙΟΥΝΙΟΣ 2017

Τα μέτωπα του Ρουχανί

Οι προεδρικές εκλογές της 19ης Μαΐου κράτησε το Ιράν στην μεταρρυθμιστική τροχιά καθώς επανεξελέγη ο Χασάν Ρουχανί αποσπώντας το 57% των ψήφων. Η προσέλευση των ψηφοφόρων ήταν αρκετά υψηλή και ανήλθε στο ποσοστό του 73%. Ο σκληροπυρηνικός Εμπραχίμ Ραϊσί, ο κύριος του αντίπαλος, κατάφερε να λάβει 15.7 εκατομμύρια ψήφους αν και ήταν συμμετείχε για πρώτη φορά σε προεδρικές εκλογές.  Ο Ρουχανί κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας αναφέρθηκε  στα οφέλη της συμφωνίας με τη Δύση για τα πυρηνικά της αποκαλούμενης Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) και επέμενε ότι μπορεί να διασώσει την ιρανική οικονομία από την καταστροφή Ο συντηρητικός του αντίπαλος Ραίσι επιχείρησε να αποδομήσει τα επιχειρήματα του Ρουχανί υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία για τα πυρηνικά δεν απέδωσε τα αναμενόμενα οφέλη, ότι το ποσοστό ανεργίας, περίπου 12%, παραμένει απαράδεκτα υψηλό και ότι οι διεθνείς οικονομικές κυρώσεις που λειτουργούν ως εμπόδιο στις ξένες επενδύσεις δεν έχουν αρθεί.

Η ερμηνεία του εκλογικού ποσοστού του Εμπραχίμ Ραϊσι παραπέμπει ότι τα κοινωνικά ερείσματα είναι πλέον αρκετά ισχυρά ώστε να αντιταχθεί σε πολλές από τις πολιτικές του επανεκλεγέντα ιρανου προέδρου. Η επιτυχία του να αποσπάσει τόσο μεγάλο αριθμό ψηφοφόρων σε σύντομο χρονικό διάστημα αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στην υποστήριξη του που του παρείχε ο ανώτατος θρησκευτικός ηγέτη Αλί Χαμενεΐ. Οι εκλογές του παρελθόντος δείχνουν με βάση την ανάλυση των ψήφων ότι εκατομμύρια πολίτες που δεν ψηφίζουν για διάφορους λόγους, μπορεί να προσέλθουν στις κάλπες εάν εκτιμήσουν ότι ένας συγκεκριμένος υποψήφιος που προωθεί ο Χαμενεί θα μπορούσε να εκλεγεί πρόεδρος. Η νίκη του Ρουχανί του δίνει, σύμφωνα με αναλυτές, την εντολή να προωθήσει τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις και να συνεχίσει τις συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες. Ωστόσο ο σχηματισμός μιας ισχυρής συντηρητικής αντιπολίτευσης θα τον φέρει αντιμέτωπο με σοβαρές προκλήσεις στην άσκηση των πολιτικών του επιλογών τόσο σε εσωτερικό όσο και σε εξωτερικό επίπεδο.

Το Ιράν έχει να αντιμετωπίσει στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής άμεσα περιφερειακά ζητήματα. Η άμεση προτεραιότητά του είναι να συνεχίζει να επηρεάζει προς όφελός του τις γεωπολιτικές ισορροπίες της ευρύτερης περιοχής και να αντιμετωπίσει τον έντονο ανταγωνισμό καθώς κάθε μεγάλη χώρα χρησιμοποιεί παρασκηνιακές πρακτικές και τη μέθοδο των proxy wars για να επεκτείνει τα ερείσματά της εκτός εδαφικής της επικράτειας. Σαουδική Αραβία, Τουρκία, Ιράν παρεμβαίνουν πλέον στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων χωρών. Η εκλογή του Ρουχάνι εκτιμάται ότι θα επιφέρει μικρή επίδραση στην περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων και ότι η περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων θα έχει  σοβαρές επιπτώσεις στην προεδρία του. Η  ιρανική εξωτερική πολιτική ασκείται στο πλαίσιο μιας  συναίνεσης  σκληροπυρηνικών και των μεταρρυθμιστών που ενστερνίζονται από κοινού την  ιδέα ότι οι αραβικές εξεγέρσεις που ξέσπασαν  στις αρχές της δεκαετίας του 2010 αποτελέσαν μοναδική ευκαιρία για την επέκταση της ιρανικής επιρροής. Η κατάρρευση του παραδοσιακού αραβικού συστήματος διακυβέρνησης έδωσε το έναυσμα  στη Τεχεράνη  να διεκδικήσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη περιφερειακή επιρροή. Το κόστος ενός τέτοιου επεκτατικού εγχειρήματος φαίνεται να είναι προς το παρόν αποδεκτό από όλες τις εσωτερικές αντιμαχόμενες φατρίες της Τεχεράνης.

Ο Τραμπ στο πλευρό των σουνιτών

Όμως οι ιρανικές «αυτοκρατορικές» φιλοδοξίες θέτονται σε σοβαρή κίνδυνο από την κίνηση του αμερικανού προέδρου Ντόναλτ Τραμπ να επιλέξει σύμμαχο τη σουνίτικη Σαουδική Αραβία, τον ιστορικότερο εχθρό του σιίτικου Ιράν. Ο Τραμπ κατά τη διάρκεια της ομιλίας στο Ριάντ (ενώπιον 55 εκπροσώπων μουσουλμανικών, συμπεριλαμβανομένων 37 αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων)  κάλεσε όλες τις χώρες «να εργασθούν από κοινού για να απομονώσουν το Ιράν». Παράλληλα το γεγονός ότι ο πρόεδρος Τραμπ και ο σαουδάραβας βασιλιάς Σαλμάν μπιν Αμπντουλαζίζ υπέγραψαν συμφωνία μαμούθ για εξοπλιστικά προγράμματα κάνει ιδιαίτερα ανήσυχη της Τεχεράνης που εκτιμά ότι μπορεί να χρησιμοποιηθούν από το Ριάντ στη διεξαγωγή των proxy war. Η αμυντική συμφωνία προβλέπει άμεσα την αγορά αμερικάνικων οπλικών συστημάτων έναντι του ποσού των 110 δισ. δολαρίων με προοπτική μέσα στην επόμενη δεκαετία η προμήθεια εξοπλισμών να ανέλθει συνολικά στα 380 δισ. δολάρια.

Ο Τράμπ ουσιαστικά επέλεξε πλευρά στην παραδοσιακή διαμάχη μεταξύ της «σουνίτικης ημισελήνου» που καθοδηγείται από τη Σαουδική Αραβία και του «σιίτικου τόξου» που έχει «αιχμή του δόρατος» το Ιράν. Αμερικανοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η εξωτερική πολιτική του Τράμπ στη Μέση Ανατολή βασίζεται στη δημιουργία μιας νέας συμμαχίας συντηρητικών σουνιτικών καθεστώτων που η κλιμάκωση του γεωγραφικού, πολιτικού, διπλωματικού και θρησκευτικού χάσματος μπορεί να γίνει ιδιαίτερη επικίνδυνη και ίσως μη αναστρέψιμή.

Η Τεχεράνη διατηρεί ισχυρότατα ερείσματα στην από σιίτες κυριαρχούμενη ιρακινή κυβέρνηση και είναι στενός σύμμαχος του σύριου προέδρου Μπασάρ Άσαντ προσφέροντας του στρατιωτική και οικονομική βοήθεια. Η αμερικανό – σαουδική συμμαχία έχει ήδη εγκαινιάσει μια στρατηγική αποδυνάμωσης της Τεχεράνης που επικεντρώνονται και στο να αποτραβήξει την κυβέρνηση της Βαγδάτης από την σφαίρα επιρροής της. Ο κουρδικής καταγωγής ιρακινός πρόεδρος Φαουαντ Μασούμ (έχει συμβολικό ρόλο) παρακολούθησε την Αραβο Ισλαμική Αμερικανική Σύνοδο που έγινε στις 21 Μαΐου στο Ριάντ παρουσία του προέδρου Τραμπ. Το Ιράκ συμμετείχε και στην ετήσια στρατιωτική άσκηση με την κωδική ονομασία «Eastern Lion» που άρχισε στις 7 Μαΐου στην Ιορδανία με τη συμμετοχή 7.000 στρατιωτών από είκοσι χώρες.

Συμπεράσματα

Ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλτ Τράμπ ακολουθεί μια διαφορετική εξωτερική πολιτική στο ιρανικό ζήτημα από τον προκάτοχό του Μπάρακ Ομπάμα ο οποίος επένδυσε στη διπλωματική λύση. Η προσέγγιση Ουάσιγκτον και Ριάντ αλλάζει εκ νέου τα δεδομένα και ιδιαίτερα με την υπογραφή της αμυντικής συμφωνίας ύψους 110 δισ. δολαρίων. Ο Τραμπ κατάγγειλε το Ιράν ως πηγή αστάθειας, τρομοκρατίας και καταστολής ικανοποιώντας το αραβικό του ακροατήριο. Η Ουάσιγκτον ενδέχεται να ακυρώσει και τη συμφωνία με τα πυρηνικά καθώς δεν εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα της Σαουδικής Αραβίας αλλά και του Ισραήλ. Ο Τράμπ σε αυτήν την περίπτωση θα πρέπει να αποδώσει το φταίξιμο στην Τεχεράνη για να μην ενοχοποιηθεί στα μάτια της διεθνής διπλωματικής κοινότητας. Ο πρόεδρος Χάσαν Ρουχανί αν και επένδυσε προεκλογικά στη συμφωνία για τα πυρηνικά και επιδιώκει να τη διατηρήσει απάντησε στις δηλώσεις Τραμπ με το «ότι η Τεχεράνη θα συνεχίσει το πρόγραμμα κατασκευής βαλλιστικών πυραύλων». Το Ιράν εμπλέκεται ενεργά στο συριακό εμφύλιο και έχει επενδύσει στην κυβέρνηση της Βαγδάτης. Διαθέτει σημαντικά ποσά για την εκπαίδευση σιίτικων παραστρατιωτικών δυνάμεων, τις αναπτύσσει στα πεδία μάχης της Συρίας, του Ιράκ και του Λιβάνου και παραμένει συνεχώς εχθρικό προς τις σουνίτικες μοναρχίες των κρατών του Περσικού Κόλπου. Η επιλογή του Ντόναλτ τον εντάσσει αυτόματα στο νέο «ψυχρό πόλεμο» της Μέσης Ανατολής που χαρακτηρίζεται από πόλωση, εθνοτικές και θρησκευτικές διαμάχες και proxy wars.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΑΜΥΝΑ & ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΕΥΧΟΣ  306, ΙΟΥΝΙΟΣ 2017

ΑΠΑΓΟΡΕΥΤΑΙ Η ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΕΓΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΕΚΔΟΤΗ

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s