Ο Ερντογάν αντιμέτωπος με τις ερμηνείες του δημοψηφίσματος

Γιώργος Ξ. Πρωτόπαπας

Το τουρκικό δημοψήφισμα για τη μετατροπή του κοινοβουλευτικού συστήματος σε προεδρικό έδωσε τελικά στον Ταγίπ Ερντογάν τις υπερεξουσίες που επιθυμούσε και τον μετέτρεψε και τυπικά σε απόλυτο άρχοντα της χώρας. Όμως ο πρόεδρος Ερντογάν πέτυχε μια οριακή νίκη με ψήφους 51,3% υπέρ – 48,7% που υποδηλώνει ένα μεγάλο και ίσως και ένα μόνιμο διχασμό της τουρκικής κοινωνίας.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΑΜΥΝΑ & ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΕΥΧΟΣ  305, ΙΟΥΝΙΟΣ 2017

Η αποκωδικοποίηση των αποτελεσμάτων του δημοψηφίσματος εμφάνισε μια χώρα έντονα διχασμένη και ανέδειξε τις ήδη υφιστάμενες πολιτικό – ιδεολογικές, κοινωνικές και οικονομικές διαφορές. Η κοινωνία χαρακτηρίζεται από μια πόλωση που θα κλιμακωθεί περαιτέρω από τις συνήθεις πρακτικές του Ερντογάν που εμπεριέχουν την ισλαμική- εθνικιστική ρητορική, τον εκφοβισμό, τη βία και τη δημιουργία εσωτερικών εχθρών. Η επόμενη μέρα φέρνει αντιμέτωπο τον Ταγίπ Ερντογάν με ευαίσθητες ισορροπίες που απαιτούν πιο ευέλικτους χειρισμούς.

Αποκωδικοποίηση δημοψηφίσματος

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων δείχνει ότι μια μεγάλη πλειοψηφία των πόλεων της δυτικής Τουρκίας συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων πόλεων Κων/πολης, Άγκυρας, Σμύρνης ψήφισαν κατά του προεδρικού συστήματος όπως επίσης τα Αδανα και η Αττάλεια. Αντίθετα ψήφισαν υπέρ όλες σχεδόν οι πόλεις της Ανατολίας εκτός βέβαια από τις νοτιοανατολικές περιοχές της κουρδικής μειονότητας.

Οι ψηφοφόροι του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), του φίλο-κουρδικού Κόμματος Δημοκρατίας των Λαών (HDP) καθώς και του μορφωμένου αστικού εκλογικού σώματος του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (MHP) δημιούργησαν ένα κοινό μέτωπο κατά του Ερντογάν. Το αντί-ερντογανικό στρατόπεδο επέδειξε μια δυναμικότητα παρά τα προβλήματα που αντιμετώπιζε. Ο αρχηγός του CHP Κεμάλ Κιλιντσάρογλου έγινε σημείο αναφοράς όσων επέκριναν τις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις καθώς ο Σελαχαντίν Ντεμιρτας, η Φιγκέν Γιουκσεντάγ και άλλα στελέχη του HDP έχουν φυλακιστεί εδώ και μήνες. Αξίζει να αναφερθεί ότι το HDP απέτυχε να κινητοποιήσει τα ισχυρά λαϊκά του ερείσματα στις ανατολικές κουρδικές επαρχίες καθώς δεν είχε καταφέρει να προετοιμαστεί.

Ταυτόχρονα το αποτέλεσμα αποκάλυψε σύμφωνα με το Politico.eu ότι και κάποιοι πολιτικοί σχηματισμοί που απεχθάνονται ο ένας τον άλλο συντάχθηκαν στην ίδια πλευρά, κατά του προεδρικού συστήματος. Το δημοψήφισμα ένωσε για λίγο το φίλο-κουρδικό HDP με τους υπερεθνικιστές της Μεράλ Ακσενέρ – έχει αποχωρήσει από το Κίνημα Εθνικιστικής Δράσης (MHP). Σύμφωνα με το γερμανικό Spiegel μια πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι τα 2/3 των υποστηρικτών του MHP ψήφισαν κατά του Ερντογάν αψηφώντας τις εντολές του ηγετή του Ντεβλέτ Μπαχτσελί ο οποίος εμφανίστηκε αποδυναμωμένος.

Αξίζει να αναφερθεί ότι και οι νεαροί πολίτες τάχθηκαν κατά του ισλαμιστή τούρκου πρόεδρο. Σύμφωνα με μια έρευνα της εταιρείας IPSOS το 54% των νεαρών πολιτών ηλικίας 18 – 24 ψήφισαν «Όχι» ενώ το 46% «Ναι». Το ποσοστό δεν αποτελεί πρόκληση από τη στιγμή που η ανεργία των νέων έχει υπερβεί το 25%, ένας στους 4 νέους είναι άνεργος.

Επόμενη μέρα

O Ταγίπ Ερντογάν με την οριακή νίκη στο δημοψήφισμα δεν πέτυχε το ποσοστό που επιθυμούσε καθώς οι προτάσεις του δεν έγιναν αποδεχτές από μια μεγάλη πλειοψηφία πολιτών. To ισλαμικό κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) και το Κίνημα Εθνικής Δράσης (MHP) που ένωσαν τις δυνάμεις του για να περάσουν οι συνταγματικές μεταρρυθμίσεις δεν κατάφεραν να λάβουν ποσοστό πάνω από 60% που άθροισαν και τα δύο μαζί στις εκλογές του 2014.

Οι συνταγματικές μεταρρυθμίσεις όταν τεθούν σε ισχύ (μετά τις εκλογές του 2019) θα παρέχουν στον πρόεδρο της χώρας τη δυνατότητα να περάσει νόμους με διάταγμα, να διαλύσει την εθνοσυνέλευση όποτε το κρίνει, να αποφασίζει για πόλεμο και ειρήνη και να έχει σχεδόν τον πλήρη έλεγχο της δικαστικής εξουσίας. Ορισμένα από τα 18 νέα άρθρα που εμπεριέχουν τις αλλαγές τίθενται αμέσως σε ισχύ. Τα μέλη του Ανώτατου Συμβούλιου Δικαστών και Εισαγγελέων που εποπτεύει το δικαστικό σώμα θα μειωθούν από 22 σε 13 και ο πρόεδρος έχει το δικαίωμα να διορίζει απευθείας τα τέσσερα. Ο πρόεδρος επιστρέφει και στο κόμμα του και αναλαμβάνει την ηγεσία του.

Το πρώτο βήμα του Ερντογάν σύμφωνα με αναλυτές είναι να ανακτήσει τον πλήρη έλεγχο του AKP, να απομακρύνει όσους αμφισβητούν τις επιλογές του και να επιβάλλει ενότητα καθώς παρουσιάζει κάποια σημεία διχασμού. Οι σχέσεις μεταξύ της ηγεσίας του κυβερνών AKP και της λαϊκής βάσης αποδυναμώθηκαν από τη σύγκρουση μεταξύ του Ερντογάν και του ισλαμιστή διανοούμενου Φετουλάχ Γκιουλέν καθώς απομακρύνθηκε ένα μεγάλο μέρος των υποστηρικτών του.

Ο πρόεδρος Ερντογάν καλείται να ισορροπήσει πάνω στις διαχωριστικές γραμμές της τουρκικής κοινωνίας που έγιναν ακόμα πιο έντονες από την αποκωδικοποίηση του δημοψηφίσματος. Κοσμικοί εναντίον Ισλαμιστών, φιλελεύθεροι εναντίον συντηρητικών, εθνικιστές εναντίον Κούρδων και τώρα «Ναι» εναντίον «Όχι». Ο Ερντογάν έχει ακόμα να αντιμετωπίσει και τη θρησκευόμενη νεανική μεσοαστική τάξη που ανδρώθηκε υπό τη διακυβέρνηση του AKP και που όμως στρέφεται εναντίον του. Δεν επιθυμεί να τεθεί κάτω ένα αυταρχικό σύστημα εξουσίας που θα της στερήσει τις ελευθερίες της και παραμένει προσανατολισμένη προς την Ευρώπη.

Ταυτόχρονα σοβαρότατο πρόβλημα αντιμετωπίζουν από τις εκτεταμένες διώξεις στον επιχειρηματικό κόσμο και οι αποκαλούμενες «Τίγρεις της Ανατολίας» που ευνοήθηκαν και υποστηρίχτηκαν από την κυβέρνηση του AKP. Εκατοντάδες επιχειρηματίες έχουν φυλακιστεί με την κατηγορία της συνομωσίας και περίπου 800 εταιρείες συνολικού ύψους 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων έχουν κατασχεθεί. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες εκατομμύρια τούρκοι πολίτες μετακόμισαν από την ύπαιθρο στις πόλεις και επωφελήθηκαν από την οικονομική ανάπτυξη. Ο Ερντογάν έπεσε ο ίδιος θύμα της δημογραφικής αλλαγής που προώθησε.

Επιπλέον το κουρδικό πρόβλημα αποτελεί ένα σοβαρό θέμα που μπορεί να εξελιχθεί σε μια επικίνδυνη απειλή που θα έχει τραγικές επιπτώσεις στην τουρκική εδαφική ακεραιότητα. Τούρκοι αναλυτές θεωρούν ότι ο Ερντογάν θα συνεχίσει την ίδια τακτική απέναντι στους Κούρδους και δεν θα επιστρέψει σε ειρηνευτικές συνομιλίες. Το πιο πιθανό είναι ο Ερντογάν να προσεγγίσει τους φίλο- Μπαρζανικούς και συντηρητικούς Κούρδους για να δαιμονοποιήσει το Κόμμα Δημοκρατίας των Λαών (HDP) ώστε να μη πιάσει στις εκλογές του 2019 το όριο του 10% που απαιτείται για να εισέλθει στο κοινοβούλιο. Οι νοτιοανατολικές περιοχές έχουν εξελιχθεί σε «hot spots» από τις επιθέσεις του PKK και μπορεί να «εκραγούν» και να αποσταθεροποιήσει τη χώρα. Η δράση του PKK συνδέεται άμεσα και με τους σύριους Κούρδους που έχουν κύριο στόχο τη δημιουργία μιας αυτόνομης περιοχής μέσα στη βόρεια Συρία. Η κυβέρνηση της Άγκυρας φοβάται ότι ένα συριακό αυτόνομο κρατίδιο θα ενισχύσει το αίσθημα των τούρκων Κούρδων για απόσχιση και δημιουργία ενός δικού τους κρατιδίου. Ωστόσο αυτό εξαρτάται από τα γεωπολιτικά συμφέροντα Ουάσιγκτον και Μόσχας, μέχρι πόσο θα τους είναι χρήσιμος ο Ερντογάν και το πως χειρίζονται το κουρδικό πρόβλημα ως μοχλό πίεσης.

Συμπεράσματα

Ο Ταγίπ Ερντογάν κέρδισε μια οριακή νίκη στο δημοψήφισμα που όμως δεν του δίνει τη νομιμοποίηση ενός πολύ μεγάλου ποσοστού της τουρκικής κοινωνίας. Όμως η τουρκική αντιπολίτευση από την πλευρά της δεν έχει ακόμα παρουσιάσει μια προσωπικότητα ικανή να αντιμετωπίσει τον Ταγίπ Ερντογάν και να ενώσει όλους εκείνους που δεν επιθυμούν τον αυταρχισμό και την ισλαμοποίηση της χώρας.

Ο τούρκος πρόεδρος αποξενώνει τη χώρα του από την Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκοντας να κερδίσει την αποδοχή των σουνίτικων μουσουλμανικών πληθυσμών για να χριστεί προστάτης τους. Το κοσμικό, το φιλελεύθερο και το επιχειρηματικό κομμάτι της κοινωνίας που έχει ευρωπαϊκούς προσανατολισμούς δεν αποδέχεται την ισλαμοποίηση της χώρας.

Οι διαχωριστικές γραμμές της τουρκικής κοινωνίας αναμένεται να γίνουν ακόμα πιο έντονες από τον αυταρχισμό του Ερντογάν ο οποίος απόκτησε πλέον τις υπερεξουσίες που επιθυμούσε και δείχνει να θέλει να γίνει «πατέρας» μόνο των «δικών του παιδιών». Οι διαχωριστικές γραμμές ενδέχεται να είναι αυτές που θα καθορίσουν και το μέλλον του Ερντογάν αν η τουρκική οικονομία δεν παρουσιαστεί ανθεκτική στην πτωτική πορεία που τη χαρακτηρίζει. Η ευημερία των πολιτών δεν άφηνε τις αντιθέσεις να γίνουν έντονες αλλά η κατάσταση είναι πλέον διαφορετική.

Παράλληλα η Τουρκία δεν δείχνει την εικόνα μιας πολιτικά σταθερής χώρας καθώς μέσα σε πέντε χρόνια έχουν διεξαχθεί τρεις εκλογικές αναμετρήσεις (Ιούνιος 2011, Ιούνιος 2015, Νοέμβριος 2015). Ταυτόχρονα τα τρομοκρατικά χτυπήματα των ισλαμιστών εξτρεμιστών και οι μάχες τούρκων στρατιωτών και μαχητών Κούρδων  συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα που μπορεί να αποσταθεροποιήσει ολόκληρη τη χώρα.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΑΜΥΝΑ & ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΕΥΧΟΣ  305, ΙΟΥΝΙΟΣ 2017

ΑΠΑΓΟΡΕΥΤΑΙ Η ΑΝΑΔΗΜΙΣΙΕΥΣΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΕΓΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΕΚΔΟΤΗ

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s